Trump kan brug naar Poetin slaan met voordracht Tillerson

Met de voordracht van de ExxonMobil-topman tot minister van Buitenlandse Zaken onderstreept aankomend president Trump zijn koers van toenadering tot Rusland. Maar de oliebaas wekt weerstand in Washington.

Archiefbeeld van ExxonMobil-directeur Rex Tillerson. Tillerson is door Trump uitgekozen als minister van Buitenlandse Zaken. Foto Reuters.

Met de voordracht dinsdag van ExxonMobil-topman Rex Tillerson (64) tot zijn minister van Buitenlandse Zaken veegt Donald Trump de zorgen bij traditionele Republikeinen over Russische assertiviteit en Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen van tafel. In plaats daarvan houdt hij vast aan zijn eigen koers: toenadering zoeken tot Vladimir Poetin.

Om die brug naar Rusland te slaan is olieman Tillerson bij uitstek geschikt. Al sinds begin jaren negentig werkt hij in en met Rusland. Hij sloot er contracten die ExxonMobil miljarden opleverden en heeft een goede band met Poetin en met Igor Setsjin, de baas van het Russische staatsoliebedrijf Rosneft, met wie hij graag motorrijdt. In 2012 ontving Tillerson een onderscheiding, de Orde van Vriendschap, uit handen van Poetin.

Twitter avatar realDonaldTrump Donald J. Trump I have chosen one of the truly great business leaders of the world, Rex Tillerson, Chairman and CEO of ExxonMobil, to be Secretary of State.

Het jaar daarvoor tekenden Poetin, Tillerson en Setsjin in het Russische Sotsji een miljardenakkoord dat ExxonMobil het recht gaf naar olie te boren in het Russische deel van het Arctisch gebied, waar volgens schattingen van de VS 22 procent van de wereldolievoorraad verborgen ligt. Door de Amerikaanse sancties tegen Rusland na de Russische interventie in Oekraïne is dit akkoord evenwel bevroren. Exxon liep daardoor in twee jaar tijd volgens een schatting van Forbes een miljard dollar mis.

Tillerson bezocht de afgelopen jaren zeker twintig keer het Witte Huis om te lobbyen tegen de Amerikaanse sancties tegen Rusland. Hij heeft daarnaast aandelen ter waarde van 233 miljoen dollar in ExxonMobil, die flink in waarde zouden stijgen als de sancties tegen Rusland zouden worden opgeheven.

Vriend van Vladimir

In de Senaat, die Tillersons voordracht moet goedkeuren, bestaat om dit alles weerstand tegen hem, en niet alleen bij Democraten. De Republikeinse Senatoren Marco Rubio en John McCain lieten weten niet zonder slag of stoot akkoord te zullen gaan met zijn voordracht. Rubio twitterde: “Een vriend zijn van Vladimir is geen eigenschap die ik verlang van een Minister van Buitenlandse Zaken.” Bij drie Republikeinse tegenstemmen naast die van de Democraten zou Tillersons voordracht zeer problematisch worden.

Twitter avatar marcorubio Marco Rubio Being a “friend of Vladimir” is not an attribute I am hoping for from a #SecretaryOfState - MR

Tillerson werkt sinds 1975 bij ExxonMobil. Hij bekleedde nooit een publiek ambt – een unicum voor een Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken in de moderne geschiedenis van de VS. In plaats daarvan bestuurde Tillerson sinds tien jaar het vierde beursgenoteerde olie- en gasbedrijf ter wereld. Met een beurswaarde die het, als het een land was, de dertigste economie ter wereld zou maken, aldus een ranglijst van Business Insider. Exxon heeft een beurswaarde van 362 miljard dollar, meer dan het BBP van Noorwegen, of Qatar. Tillerson zat aan tafel met regeringsleiders en heeft ervaring met het sluiten van complexe akkoorden en het voeren van onderhandelingen – zij het uitsluitend in het belang van zijn aandeelhouders.

Volgens de Amerikaanse journalist Steve Coll, die een boek over Exxon publiceerde, legt Tillersons Exxon in ontwikkelingslanden meer gewicht in de schaal dan de Amerikaanse staat. Coll noemt als voorbeeld een land als Tsjaad, waar de VS begin deze eeuw jaarlijks 20 miljoen dollar aan ontwikkelingshulp betaalden, terwijl Exxon de regering meer dan 500 miljoen dollar betaalde om naar olie te mogen boren. In oktober veroordeelde een rechtbank in Tsjaad Exxon tot het betalen van 75 miljard dollar aan achterstallige royalties en belasting, een bedrag dat drie keer zo groot was als het BBP van het land. Experts verwachtten dat het bedrijf het land gewoon zou verlaten, omdat buiten Tsjaad niemand het tot betaling zou dwingen.

Wie gaan vanaf januari de VS besturen, en wat worden hun verantwoordelijkheden? Bekijk hier het overzicht van Trumps kabinet in ons smoelenboek.

Klimaatverandering

Opmerkelijk is dat Tillerson met Trump van mening verschilt als het om klimaatverandering gaat. Tillerson onderschreef het akkoord van Parijs, waar Trump zich verschillende malen tegen keerde. Tillerson brak daarmee met de Exxonkoers van de decennia dat het bedrijf miljoenen spendeerde aan het ondermijnen van klimaatwetenschap en het verspreiden van misleidende informatie. Er lopen hierom verschillende gerechtelijke onderzoeken tegen het bedrijf nadat in 2015 bleek dat het al sinds 1977 precies op de hoogte was van het verband tussen de uitstoot van broeikasgassen en de opwarming van de aarde. Bij de zitting in de Senaatscommissie over zijn voordracht, waar Tillerson onder ede gehoord zal worden, zijn behalve over zijn banden met Rusland en zijn aandelenpakket ook hierover vragen te verwachten.

Trump heeft een voorkeur voor miljonairs en miljardairs. Is zijn kabinet het rijkste in de moderne geschiedenis van de VS?

Tillersons naam kwam afgelopen weekend opeens naar voren voor de baan waar Trump wekenlang publiekelijk kandidaten voor woog, onder wie voormalig presidentskandidaat Mitt Romney, ex-burgemeester van New York Rudy Giuliani en gepensioneerd generaal David Petraeus.

    • Maartje Somers