Recensie

Rodin leerde Rilke kijken

Boek

Toen Rainer Maria Rilke 26 was ging hij naar Parijs. Hij werd de ‘discipel’ van Rodin, totdat hij in hem een despoot herkende.

Auguste Rodin (1840-1917) Foto Wikimedia Commons

De grote Rodin-tentoonstelling in het Groninger Museum heeft als ondertitel Genie aan het werk. Een terechte titel: deze kunstenaar was geniaal, maar in de eerste plaats een werkman. Voor Auguste Rodin lag aan de basis van zijn scheppingen geen goddelijke inblazing, geen filosofie of poëtica, maar vooral een marmeren arbeidsethos.

In haar voortreffelijke dubbelportret You Must Change Your Life, over de vriendschap tussen Rodin (1840-1917) en dichter Rainer Maria Rilke (1875-1926), beschrijft Rachel Corbett hoe de beeldhouwer zijn creaties eindeloos kon bijwerken. Zonder pardon ontleedde hij zijn beelden, als iets hem niet beviel werd een hoofd of been rücksichtslos weggesneden, zijn studio bulkte van de ledematen als in een luguber laboratorium. Zelf beweerde Rodin meer dan 12.000 handen te hebben gemaakt, om daar 10.000 van weg te gooien.

Politieman

Auguste Rodin was van eenvoudige afkomst, zoon van een politieman en een naaister. Vermoedelijk werd hij mede om die reden uitgesloten van de Académie. In plaats daarvan volgde hij tekenlessen aan de Petit école. Zijn leven lang behield hij een rancune tegen de elitaire kunstbazen, die hem tot drie keer toe afwezen.

Pas toen hij ver in de veertig was, kon Rodin bestaan van zijn inkomsten als kunstenaar. Een eind in zijn vijftiger jaren kreeg hij pas echte bekendheid. En toen rees zijn ster ook snel. In het begin van de twintigste eeuw had Rodin een welhaast mythische status gekregen, bijvoorbeeld voor de dichter Rainer Maria Rilke.

Rachel Corbett beschrijft hoe Rilke in 1902 naar Parijs kwam om onderzoek te doen voor een monografie over de beeldhouwer. Om hun verhouding te schetsen kiest Corbett bijbelse metaforen: Rodin was Rilke’s ‘Heiland’, Rilke was Rodins ‘discipel’. In lange gesprekken ontvouwde Rodin zijn kijk op de kunst en op het leven. Rilke notuleerde braaf. De belangrijkste les was: ‘Travailler. Il faut toujours travailler.’ Waaruit bestond dat ‘werk’ dan wel? Een schepping begon met diep nadenken. Je diende te verzinken in je model, één te worden met je materiaal en zo het levenloze levend te maken.

Een van de bekendste beelden van Rodin, De denker heette eerst De dichter. De peinzende pose was, aldus Rodin, kenmerkend voor de ware kunstenaar. Voor dichter Rilke waren dit woorden naar zijn hart. Ook hij wilde zich met alles wat hij in zich had aan zijn kunst geven. Ook hij wilde verzinken in ‘het levenloze’ om het wezen achter de dingen te ontdekken. Rodin oefende grote invloed uit op Rilke’s Neue Gedichte, die hij in 1907 en 1908 publiceerde. De bundel is wel ‘sculpturaal’ genoemd, de gedichten ‘ding-gedichten’.

De gesprekken tussen beide kunstenaars gingen ook over de vraag hoe te leven. Liet een leven voor de kunst zich combineren met een gezinsleven? Voor Rodin was alles ondergeschikt aan zijn werk. Hij was getrouwd en had een zoon, maar Corbett noteert koeltjes dat de brieven van Auguste junior altijd onbeantwoord bleven. Echtgenote Rose Beuret voegde zich naar Rodins grillen, en legde zich neer bij de stroom minnaressen die zijn atelier bevolkten.

‘Een kunstenaar heeft geen behoefte aan een echtgenote, maar een man heeft wel behoefte aan een vrouw’, zou Rodin gezegd hebben. Dat Rodin een vrouwenliefhebber was, is zichtbaar in zijn oeuvre. Door de gulle, wellustige weergave van het vlees is zijn werk in hoge mate erotisch. Dat geldt bovenal voor Rodins tekeningen. In Groningen is er een flink aantal te bewonderen, uitgevoerd in potlood, inkt en aquarel. Hij schetste veel naakten, soms in verleidelijke poses, die zich ontkleden of betasten.

Erotomaan

Naarmate Rodin ouder werd, klonk het verwijt van immoraliteit steeds luider. ‘De sultan van Meudon’ zou een erotomaan en pornograaf geworden zijn, zijn studio een regelrecht bordeel. De jonge garde had bovendien weinig op met zijn assemblage-techniek. Ook Rilke, de trouwe discipel, viel van zijn geloof. Opeens zag hij in Rodin een despoot die door zijn lusten bepaald werd. Dit was niet het ascetische leven-voor-de-kunst dat hij zelf had bepleit!

Corbett maakt scherp zichtbaar en navoelbaar hoe de onderlinge verhouding van beide grootmeesters verschuift. Zo schetst You Must Change Your Life enerzijds de wording van een groot schrijver, die zich ontworstelt aan zijn mentor, anderzijds de onttakeling van een groot kunstenaar, die ingehaald wordt door de moderne tijd.

Rodin-Genius at Work’ is t/m 30/4 te zien in het Groninger Museum: groningermuseum.nl