Trumps buitenlands beleid wordt radicaal anders – en grillig

Buitenlands beleid VS Het buitenlands beleid van president Trump zal heel anders zijn dan onder Obama. De wereld kan zich opmaken voor zijn economische power play.

Foto Drew Angerer/AFP

Iedere nieuwe Amerikaanse president belooft een nieuwe buitenlandse politiek. Barack Obama kondigde in 2009 het einde van de Bush-doctrine aan, „omdat de wereld daar te ingewikkeld voor is”. Obama ontwikkelde in de jaren daarop een eigen doctrine, die hij eens samenvatte als ‘Don’t do stupid shit’.

Na acht jaar nadert het einde van de Obama-doctrine. Donald Trump wordt over ruim vijf weken geïnstalleerd als nieuwe Amerikaanse president. Trump belooft een radicale draai in Amerika’s buitenlandse beleid. De voordrachten van de ministers en adviseurs die hem op buitenlands gebied gaan helpen, bevestigen dat vermoeden.

De voorgedragen kandidaten komen vooral uit het leger en het zakenleven. Hoe verschillend ze ook zijn, ze hebben één ding gemeen: ze symboliseren Trumps visie op de wereld. Wie hij als vriend ziet, of als vijand. Rex Tillerson, dinsdag voorgedragen als minister van Buitenlandse Zaken, is daar een perfecte illustratie van. De regering-Obama onderhield een moeizame verhouding met Rusland. Tillerson doet al jaren zaken met Rusland, en draagt de Orde van de Vriendschap, een prestigieuze Russische onderscheiding. Trump ziet in Rusland een bondgenoot in de Nieuwe Wereld na 20 januari 2017.

De rol die Donald Trump voor Amerika in de wereld ziet, is al zo’n dertig jaar in grote lijnen bekend. In 1987 plaatste hij een paginagrote advertentie in drie grote kranten, waarin hij een nieuwe buitenlandse politiek bepleitte. Hij schreef: „Laten we ervoor zorgen dat ons land niet langer wordt uitgelachen.” Volgens Trump leed de Amerikaanse economie onder de hoge kosten van bondgenoten.

Onze boeren, zieken en daklozen

Amerikaanse troepen beschermden landen als Japan en Saoedi-Arabië, waardoor er minder overblijft voor „onze boeren, onze zieken, onze daklozen”. Laat de bondgenoten maar opdraaien voor de Amerikaanse hulp, vond Trump. „Onze bescherming van de wereld is honderden miljarden waard, en hun belangen zijn groter dan die van ons.” Het zijn echo’s van de boodschap die Trump de afgelopen campagne uitdroeg.

Volgens Thomas Wright, verbonden aan de progressieve denktank Brookings, is die boodschap in drie zinnen samen te vatten. Trump is ontevreden over de bondgenoten, die te veel van de Verenigde Staten vragen. De wereldeconomie werkt in het nadeel van Amerika. En sterke leiders zijn betere bondgenoten dan de traditionele buitenlandse vrienden. Kortom, schreef Wright eerder dit jaar in Foreign Policy: „Trump is op niets minder uit dan een einde aan de liberale wereldorde, geleid door de VS. Hij wil Amerika bevrijden van zijn internationale verplichtingen.”

Volg ook de laatste ontwikkelingen in het Trumpblog.

Dat betekent een veel grotere breuk met zijn voorganger dan die van Obama met Bush in 2009. Obama had kritiek op de Amerikaanse vervreemding van de islamitische wereld, en wilde een sterkere rol van de VS in Azië. Maar in de kern week hij ook weer niet zo gek veel af van Bush. De ‘oorlog tegen terrorisme’ ging door, zij het met andere middelen. Oude bondgenootschappen hield hij in stand. Met sommige voormalige vijanden, zoals Iran en Cuba, zocht hij ontspanning.

Trump belooft een America First-strategie, die sinds de jaren veertig niet meer is voorgekomen. Thomas Wright gaat terug tot Charles Lindbergh, de isolationist die zich verzette tegen Amerikaanse deelname aan de Tweede Wereldoorlog. Trump zei daar deze zomer zelf over: „We moeten de roest van Amerika’s buitenlandse politiek halen. Het is tijd voor nieuwe stemmen, nieuwe visies. Mijn buitenlandse beleid zal altijd de belangen van Amerikanen en onze veiligheid centraal stellen.”

Als Trump woord houdt, zal hij op vrijwel ieder groot dossier radicaal van koers veranderen.

NAVO-landen moeten eerst betalen

Voor de Europese bondgenoten breekt een nieuwe tijd aan. Trump is buitengewoon kritisch over de NAVO, omdat de lidstaten „hun rekeningen niet betalen”. Of Trump NAVO-landen beschermt tegen, bijvoorbeeld, Russische agressie, zei hij: „Hebben ze aan hun verplichtingen voldaan? Als dat geval is, dan wel.” Trump gaf het Verenigd Koninkrijk het signaal dat ook die vriendschap onder druk staat. Hij schreef op Twitter dat hij wilde dat de eurosceptische Nigel Farage ambassadeur in de VS zou worden. Trump was een voorstander van de Brexit, en voerde campagne met Farage. Na de keuze van de Britten voor een Brexit, eind juni, voorspelde Trump het uiteenvallen van de Europese Unie. „De mensen hebben er genoeg van.”

Ook China dreigt een verliezer te worden van Trumps nieuwe buitenlandse beleid. Obama hield de betrekkingen zakelijk. Trump lijkt aan te sturen op een confrontatie. Zijn kennismakingstelefoontje met de president van Taiwan viel al slecht in China. Dit weekend zinspeelde Trump in een interview op een breuk met het principe van ‘Eén China’. Ieder land dat betrekkingen met China onderhoudt, moet die lijn onderschrijven. Trump verbindt daar de voorwaarde aan dat er betere economische ‘deals’ met China moeten worden gesloten. Achter die harde China-politiek, maakte Trump duidelijk, zit dus economische power play. Die economische belangen zullen de leidraad worden van het Amerika onder Trump.

Gezamenlijke Syrië-strategie?

De relatie met Rusland is onder Obama bekoeld, al is het ondanks de conflicten in Oekraïne en Syrië nooit helemaal geëscaleerd. Trump slaat een heel andere toon aan. Hij bewondert de stijl van president Vladimir Poetin, „die aardige dingen over mij heeft gezegd”. Sleutelposten in zijn kabinet worden straks bekleed door uitgesproken pro-Russische mannen: Michael Flynn als Nationale Veiligheidsadviseur en Rex Tillerson op Buitenlandse Zaken.

De VS en Rusland zitten elkaar nu nog in de weg in het Midden-Oosten en Europa. Dankzij de steun van Poetin aan de Syrische president Bashar al-Assad worden door Amerika gesteunde rebellen uit Aleppo verjaagd. Trump heeft nooit belangstelling getoond voor het steunen van rebellen, en heeft maar één interventie voor ogen: het bombarderen van Islamitische Staat. Het is goed mogelijk dat Trump en Poetin een gezamenlijke Syrië-strategie gaan uitwerken, omdat de belangen minder ver uiteenlopen.

Maar Trump kent ook een grilligheid, die Amerika’s buitenlands beleid onvoorspelbaar maakt. Hij heeft het vaak over buitenlandse leiders die Obama ‘vernederden’, door hem lang te laten wachten, of een ongunstige afspraak te maken. Wie aardig is voor Trump, wordt beloond. Dat verklaart ten dele zijn gunstige kijk op Poetin. „Als mensen je briljant noemen”, zei Trump zelf eens, „is dat altijd een pre, zeker als het de leider van Rusland is. Hij is een sterke leider, sterker dan de onze.”