De moeder (Nathalie Baye) en Louis (Gaspard Ulliel) hebben een zeldzaam stil moment in Juste la fin du monde.

‘Hoorden jullie je vader nooit krijsen?’

Xavier Dolan

De jonge Canadese regisseur gaat tekeer als Amerikaanse journalisten in Cannes zijn ‘Juste la fin du monde’ kraken.

Xavier Dolan is furieus. Nog maar 27 jaar is het gewezen wonderkind uit Quebec. En nu – in mei, in Cannes – is hij al toe aan zijn zesde speelfilm. De eerste film die vertrouwt op andermans woorden: Juste la fin du monde is een bewerking van het gelijknamige toneelstuk van Jean-Luc Lagarce, over de homoseksuele schrijver Louis die na twaalf contactloze jaren naar huis komt om te vertellen dat hij sterft aan aids.

Geknipt voor Xavier Dolan, specialist in woest gestileerde drama’s over schreeuwfamilies; sinds zijn debuut J’ai tué ma mère in 2009 met name disfunctionele moeders en zonen. Het compacte – 95 minuten – kamerspel Juste la fin du monde werd de dag ervoor evenwel gemangeld door de Amerikaanse filmpers, die in Cannes de toon aangeeft. „Koud en ten diepste onbevredigend” (The Hollywood Reporter). „Slechts de schijn van substantie” (Indiewire). Maar vooral filmsite The Playlist maakt Dolan woedend: die signaleerde een „ondertoon van zelfbeklag” en „gepijnigd narcisme dat paranoia benadert”.

NRC geeft ‘Juste la fin du monde’ drie ballen. Lees de recensie: Een Jezus tussen vier malloten

Alsof het autobiografisch is, stoomt de jonge filmauteur. Dit is een toneelstuk uit 1995! Xavier Dolan zit als een ingedrukte springveer op zijn stoel in strandpaviljoen Majestic en roert zo furieus in zijn cappuccino dat je de lepel over de bodem hoort knersen.

Hoe hij zich voelt? „Prima! Helemaal oké!”

Daarna – enfin, laat Xavier Dolan het zelf ook maar zeggen.

„In de zeven jaar dat ik in Cannes kom, las ik altijd zeer geïnteresseerd wat de pers schreef. Mensen zeggen: lees nooit recensies! Maar ik lees ze altijd, allemaal. Ze geven antwoord op vragen die ik als regisseur heb. Want als iedereen wit zegt en jij bedoelde zwart, dan deed ik misschien toch iets fout.

„Maar ik zie de toon en de atmosfeer van dit filmfestival veranderen. Het is nu doordrenkt van angst, haat en minachting, en volgens mij hebben de sociale media dat getriggerd. Want je moet nu tweeten, de eerste te zijn die de grofste, gemeenste kwalificatie verzint, zodat iedereen je cool vindt.

„Verdeeldheid hoort bij Cannes, maar ze lijken erop uit de wereld te vertellen dat ik niet deug. Het klopt ook wel: als je mijn films niet mag, dan mag je mij niet. Ik stop er zoveel van mezelf in. Maar nu lees ik die Amerikaanse recensies, en denk: verdomme, ik wist niet dat ik voor psychotherapie had getekend!

„Onbegrepen zou ik mijzelf nooit noemen. Ze begrijpen me niet, hu-hu-hu. Je bedoelt dan: jullie zijn te dom om mijn film te snappen. Als ze mijn film Laurence Anyways niet zagen zitten, dacht ik: ze vinden hem te queer, te flamboyant, te muzikaal, te esthetisch, te lang. Maar dit is mijn eerste film die de filmpers echt niet begrijpt.

„Ik lees dat al mijn personages stupide en gemeen zijn. Dan bedoelen ze toch dat ik dat ben? Duidelijk! Hoe ze over mijn personages praten, dat ze alleen krijsen en hysterisch doen. Horen jullie nooit iemand schreeuwen? Dat gebeurt wel eens hoor, in de echte wereld. Hoorden jullie je vader nooit krijsen? Ik wel hoor. Ik ben een zigeuner, opgevoed door krijsende mensen.

„Wat je ziet in Juste la fin du monde is de oppervlakte. De film gaat over wat onder de woorden ligt, tussen de regels. Ook in het toneelstuk praten, praten, praten en praten ze maar, geen enkel woord doet er echt toe. De personages zijn nerveus, bitter, wrokkig, kinderachtig, maar ze hebben pijn. Wie dat niet voelt, heeft verdomme de fucking boot gemist. Die critici voelen het shirt, maar niet de huid die eronder zit.

„Dit is de eerste film waarin de dialoog niet van mij is. Hij dient de taal, het jargon van iemand die mij voorging in de dood. Een schrijver van groot formaat, die ik in ere moet houden, maar wiens agressie, schreeuwerigheid en woordenvloed heel dicht bij mijn eigen sensibiliteit zit. Dit is mijn eerste volwassen film. Ik ben nu 27, en ik kan niet eeuwig The Return of Mommy maken, toch?

„Mijn helden zijn alleen in technisch opzicht volwassen, zegt u? Weet u, volwassen zijn betekent niet dat je je emoties controleert. Alleen dat je volwassen levens leidt, huwelijken, banen, kinderen en de bijpassende bitterheid hebt. Tot nu toe waren mijn helden in essentie tieners die weigerden op te groeien. Ik heb echt het gevoel dat ik hier een nieuwe weg insla.”

De jury in Cannes ook. Drie dagen later staat Xavier Dolan stralend op het podium met de Grand Prix van Cannes – zeg maar: de tweede prijs. Eind goed, al goed.