‘Ik zou ook best een column in de Metro willen schrijven’

Bas Heijne is sinds vandaag laureaat van de P.C.Hooft-prijs. Arjen Fortuin sprak Heijne vanochtend aan de telefoon vanuit Parijs.

Foto Andreas Terlaak

Of hij de wereld wil veranderen? Bas Heijne heeft geen lijstje actiepunten. „Maar ik wil wel mensen anders laten kijken. Aan elke verandering gaat een bewustzijnsverandering vooraf. Mijn morele betrokkenheid is de bron van alles wat ik doe.”

Die betrokkenheid is nu beloond met de P.C. Hooftprijs, de belangrijkste literaire prijs van Nederland. Heijne werd door de toekenning verrast in Parijs, waar hij regelmatig verblijft. „Het werkt hier prettig en rustig. Tot januari schrijf ik geen column, het helpt om de breedte van het essay op te zoeken.” Dat leidde al tot de publicatie van het essay Onbehagen, eerder dit jaar. „Door al het rumoer dat die columns opwekken, dreigen de essays soms aan het zicht onttrokken te worden. Uit deze prijs blijkt dat dat ook wordt gezien.”

U bent geen klassieke ‘literaire’ essayist.
„Ik ben heel blij met de erkenning van het genre dat ik beoefen. Het klassieke poëtisch-literaire essay is ook heel mooi, maar ik wil óók schrijven over de tijd waarin we leven, ook in politiek opzicht.”

Het essay wordt regelmatig doodverklaard. Is er nog wel belangstelling voor?
„Absoluut. Je hoort vaak dat boekhandelaren onder de toonbank kruipen bij het woord essay, omdat de boeken niet verkopen, maar ik denk dat het genre heel belangrijk kan zijn. En dat het een groot publiek kan trekken. Volgens mij zijn er veel mensen die samen met een auteur over de wereld willen nadenken. Het is vreemd om dat als een ondergeschoven kind te beschouwen. We leven in een tijd van tektonische veranderingen in ons idee van wat een mens is. Dan moeten er juist essays worden geschreven. Dat is wat ik probeer in Onredelijkheid [2007] en Moeten wij van elkaar houden [2011]. De term ‘essay’ moet weer worden opgerekt, tot het soort beschouwingen over de wereld dat bijvoorbeeld Menno ter Braak schreef. Dan ligt er een enorme taak.”

Toch schrijft u ook graag over op het oog weinig actuele auteurs als Couperus en Dostojevski.
„Als ik een boek schrijf als Angst en schoonheid dan wil ik laten zien hoe Couperus nu van waarde is. Zo’n schrijver is in de loop der jaren bedolven onder beschouwingen en commentaren. Dat wil ik eraf schrapen, zodat ik hem weer schoon aan de lezer kan afleveren. Dat is belangrijk, daar ben ik een echte moralist in.”

Valt het u zwaar om het schrijven van essays te combineren met een wekelijkse column?
„In het beste geval zijn de columns de humus waaruit het grotere werk ontstaat. Maar het gevaar bestaat altijd dat de actualiteit gaat overheersen. Moet Ard van der Steur aftreden? Wat heeft Mark Rutte gezegd? Terwijl het erom gaat dat wat Rutte zegt, uiteindelijk alleen een symptoom is. Het gaat erom wat daar onder zit. Een column heeft een aspect van stand-up, zeker als die op pagina 2 van de krant staat. Soms moet je dan de tijd voor iets anders bevechten.”

Heeft u niet het idee dat u met die column preekt voor een eigen parochie van weldenkende mensen?
„Oh, maar ik zou ook best een column in de Metro of in De Telegraaf willen schrijven. Ik denk trouwens dat dat aan het veranderen is doordat stukken nu zo veel gedeeld worden op internet; je bereikt een veel diverser publiek. Los daarvan merk ik dat het nog steeds wat losmaakt als je tegen die eigen parochie preekt, bijvoorbeeld als ik kritisch schrijf over de PvdA en het huidige kabinet. Dan hoor je het wel. Dat is goed; een columnist moet een zekere mate van omstredenheid houden. Zolang die er is, heb ik het idee dat ik door kan gaan. Je wilt geen meubelstuk zijn.”

Wilt u de wereld veranderen?
„Ik denk dat je nooit vooraf de handdoek in de ring moet werpen, zeggen dat het allemaal wel niets zal uithalen. Een essayist moet de intentie hebben om de wereld te verkennen, vanuit een persoonlijke optiek te interpreteren en de diepte te zoeken. Ik zal nooit met de oplossingen komen, dat verwijt hoor je ook wel eens. Maar je kunt wel proberen mensen anders te laten kijken, zoals je jezelf anders kunt laten kijken. Maar wat er daarna gebeurt, daar heb je geen grip op.”

Blogger

Arjen Fortuin

Arjen Fortuin is literair redacteur van NRC Handelsblad. Hij schaatst niet erg snel, niet erg ver, maar wel zeer enthousiast.