Cultuur

Interview

Interview

Foto Wikimedia

Deze grijze hipster wil Polen redden

„Stop de vernieling van Polen!” Met deze strijdkreet brengt Mateusz Kijowski, de beroemdste activist van Polen, zijn landgenoten op de been tegen de regering.

Wie de handschoen opneemt tegen de Poolse regering, kan rekenen op een giftige reactie. Daar kan Mateusz Kijowski over meepraten. De Poolse activist wordt regelmatig nageschreeuwd op straat. „Waarom maak je Polen kapot?, roepen ze me dan toe.”

Toen de 48-jarige IT-specialist en blogger eind 2015 een Facebook-pagina begon uit protest tegen het nieuwe nationaal-conservatieve kabinet van Recht en Rechtvaardigheid (PiS), was hij onbekend bij het grote publiek.

Knotje

Eén jaar later is Kijowski – een energieke man met lange haren in een knotje, twee grote ringen in het linkeroor en zwart-rode bril – uitgegroeid tot een sleutelfiguur in het Poolse publieke debat. Als PiS-leider Jaroslaw Kaczynski de meest in het oog springende rechts-conservatieve Pool is, dan is Mateusz Kijowski – die geen politieke functie bekleedt – zijn tegenhanger.

Sinds het aantreden van de regering wist Kijowski met zijn Comité ter Bescherming van de Democratie (KOD, de naam is een verwijzing naar de anticommunistische dissidentenbeweging) al honderdduizenden Polen te mobiliseren via sociale media. Gezamenlijk protesteren Kijowski en zijn aanhangers tegen de groeiende reeks controversiële maatregelen die PiS in snel tempo door het parlement jaagt.

Ze trokken op tegen de zuivering van de publieke omroep ten faveure van PiS-loyalisten, tegen een Openbaar Ministerie dat de minister van Justitie gehoorzaamt, en tegen pogingen van de regering het grondwettelijke tribunaal te beïnvloeden.

Scheldpartijen

Deze maandag en dinsdag – 13 december is een voor Polen symbolisch beladen dag waarop generaal Jaruzelski in 1981 de staat van beleg afkondigde en een periode van brute communistische repressie inluidde – hoopt KOD een van zijn grootste acties tot nu toe te organiseren: demonstraties in vijftig Poolse steden onder de strijdkreet „Stop de vernieling van Polen!”

Kaczynski is er niet blij mee. Volgens hem behoren de activisten van KOD tot „krachten die Polen naar beneden willen halen” en van Polen „een soort kolonie” willen maken. „Ze verachten Polen”, verklaarde de PiS-leider in een toespraak.

Volgens Kijowski zijn het deze heftige beschuldigingen die de scheldpartijen tegen hem verklaren:

„Ze proberen de samenleving te verdelen door angst te zaaien. En er zijn altijd mensen die dat zullen geloven.”

In een peiling bleek ook dat 46 procent van de ondervraagden hem steunt: geen politieke leider geniet zoveel aanzien in Polen als Kijowski. „En ik denk dat de weerstand steeds sterker wordt.”

Actievoeren uit naam van de Poolse rechtstaat is een voltijdse baan en voor hobby’s, zoals motorrijden in de sneeuw in zijn dorp bij Warschau, heeft Kijowski steeds minder tijd. En dat zal voorlopig niet veranderen, want Kijowski ziet geen einde komen aan „de vernietiging van de fundamenten van het democratische systeem”.

Recht op demonstratie in gedrang

Nu dreigt het recht op demonstratie in het gedrang te komen. Het Poolse parlement buigt zich momenteel over een wetsvoorstel dat bij demonstraties voorrang geeft aan ‘cyclische’ bijeenkomsten, zoals de maandelijkse herdenkingen van de vliegramp van Smolensk (waarbij in 2010 president Lech Kaczynski en 95 andere leden van de Poolse elite omkwamen). Ook bijeenkomsten georganiseerd door de staat of door religieuze organisaties moeten volgens de wet prioriteit krijgen tegenover die van andere groepen. De wet is nog niet goedgekeurd, maar typeert volgens Kijowski hoe de regering denkt.

„Ze willen in de wet vastleggen dat wat de regering doet, belangrijker is dan wat de gewone burger doet.”

Afstraffen

In het rumoer dat ontstond over het wetsvoorstel, deed premier Beata Szydlo een duit in het zakje. Ze kwam met een ander plan om publieke fondsen voor ngo’s voortaan te laten verdelen door een nieuw op te richten overheidsorgaan. De directeur ervan zou volgens gelekte informatie benoemd worden door Szydlo zelf. Als reden gaf zij op dat „miljarden zloty” momenteel vloeien naar „stichtingen die ondergeschikt zijn aan de politiek van vorige regeringen”. Critici vrezen dat de regering het centrum zal gebruiken om regeringsgezinde clubs te promoten en andere af te straffen.

Kijowski zelf wordt ook stevig aangepakt. Een tabloid publiceerde aantijgingen dat hij zijn ex-vrouw geen alimentatie betaald zou hebben. Regeringsgezinde opiniemakers suggereren dat hij gefinancierd wordt door buitenlanders als de Hongaars-Amerikaanse filantroop George Soros. Kijowski spreekt het tegen: „Onze activiteiten worden gefinancierd door leden en crowdfunding.”

Wel ging hij naar Brussel en Washington om te lobbyen bij Europese instellingen , het Amerikaanse Congres en bij het ministerie van Buitenlandse Zaken. „Hoe luider andere landen spreken over inbreuken op de rechtstaat, hoe sterker onze protesten zijn. Er moet sterke druk wordt uitgeoefend op een regering die tegen de grondwet in gaat.”

Kinderbijslag

Ook maakt hij geen geheim van zijn banden met oppositiepartijen: diens leiders lopen bij demonstraties mee. „We hebben inderdaad goede verhoudingen, maar natuurlijk zijn we niet direct verbonden. Wij zijn burgers.” Kijowski heeft geen politieke ambities, maar wil zijn organisatie uitbreiden en het pro-democratische, maatschappelijke middenveld te laten opbloeien.

Polen blijft verdeeld. Ook PiS blijft het goed doen bij de bevolking: in opiniepeilingen is de partij met 34 procent nog steeds de grootste van het land. Dat is onder meer te danken aan initiatieven zoals de nieuwe maandelijkse kinderbijslag van 500 zloty [112 euro] voor elke familie met twee of meer kinderen. Vooral armere Polen zijn er de regering dankbaar voor. KOD-demonstraties zijn vooral populair bij liberale stedelingen van middelbare leeftijd.

Hoe het nu verder moet volgens Kijowski?

„Ik ben hoopvol omdat de mensen wakker worden, standvastiger protesteren en begrijpen dat we veel werk te doen hebben om onze samenleving op te bouwen.”