‘Van een bedrijf als NS mag je voorbeeldfunctie verwachten’

Rechtszaak fraude Limburg

NS en zes directeuren moeten zich voor de rechter verantwoorden voor fraude. De Limburgse aanbesteding blijft NS achtervolgen.

Jeroen de Vries / Flickr by CC

Het is een wrang toeval. Twee dagen nadat vervoersbedrijf Arriva met veel feestelijkheden begon aan de uitvoering van vijftien jaar openbaar vervoer in Limburg, begint de strafzaak tegen NS, de partij die het Limburgse openbaar vervoer eigenlijk zou gaan verzorgen.

Anderhalf jaar nadat NS-topman Timo Huges moest opstappen vanwege ‘ernstige onregelmatigheden’ bij de Limburgse aanbesteding, komt de zaak weer te voorschijn. En het is niet eens het laatste hoofdstuk. Van de vele onderzoeken is er nog één nog steeds niet afgerond.

In de rechtbank in Den Bosch begint dinsdag het proces tegen NS en zes leidinggevenden. Vier daarvan werkten bij NS of aan NS gelieerde bedrijven. Naast Huges gaat het om twee directeuren van NS-dochter Qbuzz, en de directeur van Abellio, het NS-bedrijf dat meedong naar de concessie. Ook verdacht zijn de voormalige regiodirecteur van NS-concurrent Veolia en een leidinggevende van adviesbureau PTRM. De regiodirecteur speelde bedrijfsgeheimen van Veolia door naar Qbuzz, PTRM zorgde voor een schijnconstructie. Het gaat om een regiezitting, de inhoudelijke behandeling volgt later.

De zaak is voorbereid door het in fraudezaken gespecialiseerde Functioneel Parket van het Openbaar Ministerie. Van een poging tot schikking is nooit sprake geweest, zegt een woordvoerster van het OM. „Het is oneerlijke concurrentie en dat zijn ernstige feiten. Andere bedrijven zijn de dupe geworden van vals spel door NS. Het bedrijf was op de hoogte van de fraude. Vandaar dat we NS Groep NV hebben gedagvaard.”

Dat de staat enig aandeelhouder is van NS speelt volgens OM een verzwarende rol. „Van een bedrijf als NS mag je een voorbeeldfunctie verwachten. De overheid wil marktwerking, burgers en bedrijven moeten erop kunnen vertrouwen dat aanbestedingen eerlijk verlopen en dat het bedrijf met het beste bod de aanbesteding krijgt.”

Lees ook deze vijf vragen over het onderzoek naar de aanbesteding: Huges, De Brauw en de spion

Cijfers over ziekteverzuim

Het OM beticht zowel NS als de verdachten van drie zaken, blijkt uit de tenlasteleggingen. Bij de strijd om het binnenhalen van de concessie – looptijd vijftien jaar, waarde twee miljard euro – hebben zij zich schuldig gemaakt aan valsheid in geschrift (Wetboek van Strafrecht artikel 225, maximaal zes jaar gevangenisstraf), niet-ambtelijke omkoping (art. 328ter, maximaal één jaar) en het schenden van bedrijfsgeheimen (art. 273, maximaal zes maanden).

Alles draait om bedrijfsspionage. Tussen 1 februari en 30 november 2014 speelde de regiodirecteur, tot 1 mei 2014 in dienst bij Veolia, informatie door, twee keer per mail, zeven keer op een usb-stick.

Veolia, een naam die nu uit het Nederlandse openbaar vervoer verdwijnt en net als Connexxion onderdeel is van het Franse concern Transdev, verzorgde de afgelopen tien jaar met succes het openbaar vervoer in Limburg. Bij Veolia wisten ze alles wat Abellio graag wilde weten: cijfers over productiviteit en efficiency, kosten en opbrengsten. Zelfs het ziekteverzuim van de Limburgse werknemers werd door de bedrijfsspion doorgestuurd.

De regiodirecteur en de ontvangers aan NS-zijde schonden bewust het niet-concurrentiebeding waar hij tot een jaar na zijn vertrek bij Veolia aan gebonden was. Van 1 mei 2014 tot 1 mei 2015 was hij zogenaamd in dienst bij adviesbureau PTRM, waar hij in opdracht van Qbuzz „proposities aan de onderkant van de openbaar vervoermarkt” zou uitwerken.

De omkoping betreft de belofte van Qbuzz aan de regiodirecteur dat hij per 1 mei 2015 dezelfde functie bij Qbuzz zou krijgen. Qbuzz beloofde een eventuele boete voor het schenden van het niet-concurrentiebeding te vergoeden.

Lees ook de reconstructie van de val van topman Huges: Opeens was zijn lot bezegeld

Miljoenen schadevergoeding

Tal van onderzoeken, inclusief een maandenlang onderzoek van advocatenkantoor De Brauw, hebben geen uitsluitsel gegeven over de vraag wie de fraude heeft geïnitieerd en wie er van op de hoogte was.

Huges zegt dat hij niets wist van het inhuren van de regiodirecteur via een schijnconstructie en van de bedrijfsspionage. De twee directeuren van Qbuzz zeggen dat Huges op de hoogte was en heeft geprobeerd om het onderzoek van De Brauw te beïnvloeden. De directeuren van Abellio en Veolia leggen de schuld bij NS en hebben rechtszaken over hun ontslag met riante afkoopsommen kunnen schikken.

Veolia, verliezer van de aanbestedingsstrijd, heeft zich bij het OM gevoegd en claimt een schadevergoeding van „vele miljoenen” van NS. De enige winnaar is Arriva, die na het afvallen van Abellio de concessie kreeg toegewezen en sinds zondag met trein en bus door Limburg rijdt.

Lees ook het interview met nieuwe NS-topman Roger van Boxtel: ‘We zijn punctueler dan de Zwitsers’

Update 15-11-2017: Dit artikel is geüpdatet met het nieuws over de boete die de ACM in juni 2017 aan NS uitdeelde.