Foto AFP

‘Stop onderhandelingen met Turkije’

Sebastian Kurz

Volgens de Oostenrijkse BZ-minister maakt Europa zich ongeloofwaardig door te blijven praten over een EU-toetreding met Turkije.

Moet de EU verder onderhandelen met Turkije over een eventuele toetreding, nu Turkije journalisten opsluit en leger, scholen en de ambtenarij zuivert van critici van de regering? Dinsdag praten de ministers van Buitenlandse Zaken erover. Het belooft een moeilijke discussie te worden, want sommige landen willen perse doorpraten, terwijl andere vinden dat dit onder de huidige omstandigheden niet kan.

Een van de landen die alle onderhandelingen met Turkije willen bevriezen, is Oostenrijk. Het andere is Nederland. Minister van Buitenlandse Zaken Sebastian Kurz, van de conservatieve regeringspartij ÖVP, zegt dat hij zelfs geen compromis wil accepteren.

„Nederland gaat dinsdag een voorstel indienen om de onderhandelingen van de EU met Turkije in elk geval voor een halfjaar te bevriezen. Wij steunen dat volledig. Net als in Nederland heeft het parlement in Oostenrijk hiertoe ook opgeroepen. In Bulgarije is hetzelfde gebeurd. Ook het Europees Parlement heeft eind november opgeroepen tot opschorting van de onderhandelingen. Wij vinden dat de EU moet reageren op de ontwikkelingen in Turkije. We kunnen niet zomaar tot de orde van de dag overgaan, als andersdenkenden worden opgesloten, oppositiepolitici de mond wordt gesnoerd en er plannen zijn om de doodstraf weer in te voeren. Dit vraagt om een reactie van de EU, niet om business as usual.”

Kurz legt telefonisch zijn veto over onderhandelingen met Turkije uit:

Ongeloofwaardig

De EU onderhandelt al decennia over toetreding met Turkije. Veel politici in de EU geven achter de schermen toe dat Turkije waarschijnlijk nooit lid wordt. Veel Turken denken dat intussen ook. Pro forma houden de Europeanen het toetredingsproces nog in gang, al was het maar om Turkije in een (verre) toekomst een perspectief te bieden. Als dit perspectief er niet is, redeneert men in Brussel en andere hoofdsteden, waarom zou Ankara dan serieus werk maken van hervormingen en democratisering? De Europese Commissie heeft recent voorstellen gemaakt over nieuwe ‘hoofdstukken’ (thematische onderdelen) in het onderhandelingsparcours die geopend kunnen worden, mochten de Turken voortgang boeken.

Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker zei tegen Welt am Sonntag dat een onderhandelingsstop verkeerd is: „We moeten eraan blijven werken dat Turkije zich naar ons toebeweegt, en dat het niet met reuzenstappen de andere kant opgaat.” Juncker voegde daar overigens aan toe dat het er „op het moment niet naar uitziet” dat Turkije in de nabije toekomst kan toetreden.

Sebastian Kurz, die ook al in de clinch ligt met de Commissie over het distributieplan voor vluchtelingen, is het niet met Junckers strategie eens. Als alle 28 landen dinsdag niet voor een onmiddellijke bevriezing van de onderhandelingen besluiten, zegt hij, „zal Oostenrijk Junckers andere voorstellen ook niet goedkeuren”. Dit betekent dat alles op ijs komt te staan. Besluiten over buitenlands beleid in Europa moeten met unanimiteit worden genomen.

Farce

Velen zeggen dat dit eigenlijk een theoretische discussie is, omdat de onderhandelingen met Turkije over toetreding momenteel compleet stil liggen: het land boekt geen enkele vooruitgang, op welk criterium dan ook. Maar formeel loopt alles nog - en dat onderscheid kan belangrijk zijn in de diplomatie. Kurz zegt dat de EU die farce niet langer moet ophouden.

„Het klopt dat de onderhandelingen nu vastzitten. Maar de situatie in Turkije gaat niet de goede kant op, en we komen op een punt dat wij als EU onze geloofwaardigheid verliezen. We hebben de laatste jaren zo vaak gewaarschuwd dat Turkije op de verkeerde weg was, en het heeft niets uitgehaald. Integendeel, het wordt almaar erger in Turkije. We komen op een punt dat wij als EU onze geloofwaardigheid verliezen.”

Duitsland voelt er niet voor de onderhandelingen te bevriezen. Vorig jaar maart beloofde Berlijn dat de EU onder andere nieuwe hoofdstukken over toetreding zou openen, als Turkije vluchtelingen en migranten tegen zou houden op weg naar Griekenland. De Duitsers vrezen dat Ankara die toch al wankele deal meteen gaat opzeggen als de EU nu eenzijdig de onderhandelingen opschort. Een hernieuwde vluchtelingenstroom richting Griekenland is het laatste waar Europese landen op zitten te wachten, zeker in een jaar waarin er in diverse landen (zoals Duitsland en Frankrijk) verkiezingen worden gehouden waarin migratie een belangrijk onderwerp is. Duitsland wil mede daarom liever de huidige onderhandelingen gaande houden, ook al zijn die een lege huls, om een politiek affront te voorkomen. Berlijn heeft er echter geen bezwaar tegen als er voorlopig geen nieuwe hoofdstukken worden geopend.

In Oostenrijk komen wellicht ook vervroegde verkiezingen, in 2017. In de peilingen is de extreemrechtse FPÖ nu de grootste partij. De FPÖ heeft gezegd dat het een referendum over het EU-lidmaatschap houdt als Turkije ooit lid wordt. Kurz’ harde stellingname over het bevriezen van de onderhandelingen staat hier vermoedelijk niet los van. Ook bij eerdere EU-ministersvergaderingen, zeggen betrokkenen, was Kurz het strengst van iedereen over Turkije. Hij zegt:

„Dinsdag verdedig ik gewoon het besluit dat het Oostenrijkse parlement eerder genomen heeft.”