Recensie

Federaal Europa van het yogamatje in ‘Tegenlicht’

De VPRO afficheert zich als “sponsor van dwarsliggers” en laat in het programma ‘Tegenlicht’ dan ook veel extreme geluiden horen. Verfrissend, maar soms contraproductief.

Ulrike Guérot op haar yogamatje in ‘Tegenlicht’.

Het is bij de NPO nog steeds een beetje paniekvoetbal, als het gaat om het laten klinken van de stem van de boze burger of een verdediger van Donald Trump. Er zijn er namelijk weinig welbespraakte en overtuigende woordvoerders te vinden.

Desondanks kun je niet meer zeggen dat dit segment van de publieke opinie ondervertegenwoordigd zou zijn in Hilversum. Er is altijd wel een PVV-stemmer, raadslid van Leefbaar Rotterdam, ondernemer of charisma-expert die de honneurs wil waarnemen, hoe onbeholpen ook.

Ik zou me als publieke omroep eerder zorgen maken over de vraag hoe je de stem van de rede, van de meerderheid die nog wel gelooft in EU, parlement en de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, het best tot haar recht kan laten komen.

De VPRO afficheert zich bij voorbeeld als „sponsor van dwarsliggers” en laat in de achtergrondrubriek Tegenlicht dan ook veel extreme geluiden horen. Dat is verfrissend, maar soms contraproductief.

Een mooi voorbeeld is de aflevering Eurotopia, waarin Britta Hosman de Duitse hoogleraar Europese politiek Ulrike Guérot portretteert. De roodharige, uit de CDU-CSU afkomstige spraakwaterval inventariseert met overtuigende voorbeelden het faillissement van de huidige EU. Maar terwijl ze haar yogaoefeningen doet in een Weens vijfsterrenhotel, verordonneert ze als enige oplossing een verdere radicale integratie, tot de federale republiek Europa, met zo’n vijftig regionale entiteiten.

Tekst gaat verder onder de video

Opheffen van soevereiniteit, dus het tegendeel van wat veel Europese burgers willen. Op deze manier de zaak nog verder op de spits drijven, zonder enige tegenspraak te dulden, dat lijkt me geen overtuigend pleidooi.

Hoe het wel kan bewees Buitenhof, dat naast een toenemend aantal dwaalgeesten ook twee internationaal toonaangevende denkers uitnodigde om van gedachten te wisselen over de woede van burgers aan beide zijden van de Atlantische Oceaan: de Amerikaanse Martha Nussbaum en de Nederlands-Britse Ian Buruma. Dat werd een intrigerend debat.

Nussbaum noemt de opstand bij voorkeur woede, uit krenking en teleurstelling, terwijl Buruma het liever rancune noemt, in de VS mede veroorzaakt door de afgunst op de macht van een zwarte president. Waar arme witten uit het Zuiden altijd nog konden rekenen op etnische groepen die het nog slechter hadden, is zelfs die zekerheid hun ontnomen.

Maar is economische angst dan de voornaamste oorzaak? Te weinig toegang tot onderwijs? Het wegvallen van religie als bindmiddel? De laatste stelling is weersproken door de verkiezing van Trump in een van de meest gelovige landen van de wereld.

Volgens Buruma heeft het Amerikaanse protestantisme altijd materieel succes gekoppeld aan geloof. En als het populisme een nieuwe vorm van klassenstrijd zou inluiden, dan zullen de kiezers van Trump dubbel teleurgesteld worden over de samenstelling van zijn regeringsteam: miljardairs en generaals.

Intussen knagen de populisten aan de geloofwaardigheid van de democratische instituties. Je mag hopen dat de oude media zich daar niet voor gaan lenen.