Twee eeuwen Zeeuws platteland verteld in één familiekroniek

Ze heten Kees en Naan Rijk, komen beiden uit Zeeland, en in 1939, vier jaar na hun huwelijk, verhuizen ze naar de dan net drooggelegde Wieringermeerpolder. Daar hebben ze F35 toegewezen gekregen, het 328ste bedrijf van in totaal 476 pachtboerderijen.

Hoe dat in zijn werk ging? De sollicitanten voor een pachtboerderij, vaak boerenzonen van wie een oudere broer de familieboerderij had geërfd, kregen, als ze de eerste ronde hadden overleefd (getrouwd, niet ouder dan vijftig, actief in het verenigingsleven) onverwacht bezoek van twee onbekenden. Die kwamen kijken of de huisvrouw wel hardwerkend, zuinig en netjes was, en peilden hoe haar man het deed als boer: wat wist hij over het gebruik van mest en over gewassen.

Het valt te lezen in Polderpioniers van Marian Rijk, kleindochter van Kees en Naan. Naan was die dag, weet haar kleindochter, klaar voor het onverwachte bezoek: ‘Het voorschot voor de aardappelen is binnen, het varken is verkocht. Ze heeft vers brood, kaas en truien voor de jongens gekocht en de overgebleven winst in haar huishoudportefeuille gestopt.’

Polderpioniers is een familiekroniek. In het midden van het boek staan zwart-wit-foto’s: de trouwfoto van Kees en Naan, het gezin voor hun nieuwe boerderij, de Wieringermeerpolder nadat de Duitsers hem in april 1945 hebben laten onderlopen, Kees en Naan voor hun noodwoning. Achterin staat de stamboom, die begint bij Adriana Rijk, die op haar 24ste dienstbode werd: ‘Het is 6 mei 1857 als ze met haar vader met een geleende paard-en-wagen naar Goes vertrekt. Hij helpt haar met afstappen, geeft haar de mand met schorten en klompen aan en wijst naar de stadspoort.’ Door zover terug te gaan, maar vooral ook door het raadplegen van talloze bronnen en archieven heeft Marian Rijk behalve een familiekroniek ook een geschiedenis geschreven van twee eeuwen Zeeuws platteland: armoede, ziekte, drankmisbruik en starre opvattingen, maar tegelijk: idealen, emancipatie en vooruitgang.

En nu? Veel is veranderd, veel is gelijk gebleven. Op de laatste bladzijde, over de boerderij van Kees en Naan anno 2016: ‘Er wordt over de toekomst nagedacht. Wie gaat straks de boerderij overnemen?’