Waarom de levensverwachting van Amerikanen daalt

Volksgezondheid

De levensverwachting van Amerikanen is vorig jaar licht gedaald, voor het eerst sinds 1993. Obesitas en armoede zijn boosdoeners.

Obesitas is een van de oorzaken van een dalende levensverwachting in de VS. Foto Getty Images

De levensverwachting van inwoners van de Verenigde Staten is voor het eerst in ruim twintig jaar afgenomen. De levensverwachting van Amerikaanse kinderen geboren in 2015 komt uit op 78,8 jaar, berekende het National Center for Health Statistics. Dat is dik een maand minder dan waar Amerikaanse kinderen van een jaar eerder nog op mochten rekenen.

De levensverwachting voor pasgeboren kinderen wordt berekend aan de hand van de sterfte in alle leeftijdscategorieën van de huidige bevolking van een land. Daarmee zijn het voorspellingen en geen cijfers van de daadwerkelijke levensduur. De levensverwachting is een belangrijk cijfer voor wie iets wil weten over de kwaliteit van leven, welzijn en de gezondheidszorg in een land.

De levensverwachting loopt nu iets terug doordat de sterfte door acht van de tien voornaamste doodsoorzaken in de Verenigde Staten zijn gestegen. Het aantal Amerikanen dat overleed aan hart- en vaatziekten, chronische longziekte, diabetes, nierziekte, alzheimer, ongelukken en zelfdoding steeg flink in 2015.

Overgewicht, vergrijzing en een verslechterende economische situatie zijn de achterliggende oorzaken voor de hogere sterfte door die doodsoorzaken.

Traditioneel stijgt de Amerikaanse levensverwachting (net als in andere westerse landen) gestaag. Soms is er even een dip. Dat gebeurde in 1980 (toegeschreven aan een omvangrijke griepepidemie) en in 1993 (verklaard met de sterfte aan aids, waartegen nog geen goede medicijnen waren).

Voorbode

De nieuwste dip is weliswaar bescheiden in vergelijking met die twee voorgaande, maar deze volgt op drie jaar van relatieve stagnatie. Deskundigen zijn daarom bang dat dit een voorbode is van een omslagpunt in de toch al niet beste levensverwachting in de VS.

Een daling van 0,1 procent van de levensverwachting is „enorm”, zei universitair hoofddocent gezondheidspolitiek en -management Peter Muennig van Columbia University in New York tegen de Amerikaanse krant USA Today. In vergelijking met andere westerse landen lijkt het „een uniek Amerikaans fenomeen”, zei Muennig. Alles bij elkaar vindt hij de cijfers „zeer alarmerend”.

In internationale vergelijkingen, zoals die van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO, is de levensverwachting in de Verenigde Staten flink lager dan in andere westerse landen. De VS staat in de ranglijst tussen Cuba en Costa Rica, onder vrijwel alle Europese landen, inclusief Australië en Japan. Nederlanders hebben met 81,9 jaar een drie jaar hogere levensverwachting dan Amerikanen. Japan heeft met 83,7 jaar de hoogste levensverwachting ter wereld, en Sierra Leone met 50,1 jaar de laagste.

Het enige lichtpuntje dat de Amerikaanse levensverwachtingsonderzoekers zien, is een verminderde sterfte aan kanker, na hartziekten de grootste doodsoorzaak in de Verenigde Staten. Die daling komt door betere preventie, vroege opsporing en betere behandeling.

In de Verenigde Staten steeg het voor leeftijd gecorrigeerde sterftecijfer in 2015 met 1,2 procent, tot 733,1 doden per 100.000 inwoners. Bij detailanalyse blijkt dat de grootste toename in sterftecijfers optrad bij zwarte mannen (0,9 procent), blanke mannen (1 procent) en vooral blanke vrouwen (1,6 procent). Sterftecijfers voor latino’s veranderden nagenoeg niet.

Aidsepidemie

In een wetenschappelijk artikel dat een jaar geleden verscheen in PNAS waarschuwden economen Angus Deaton en Anne Case van Princeton University al dat er een opvallende toename was van sterfte en ziekte onder blanke Amerikanen. Het gaat met name om laagopgeleide mensen van middelbare leeftijd die in toenemende mate verslaafd raken aan alcohol en drugs. Behalve doden door alcoholvergiftiging of overdoses, krijgen mensen in deze groep chronische ziekten en plegen vaker zelfmoord. Het extra aantal doden hierdoor is vergelijkbaar met het aantal slachtoffers die de aidsepidemie heeft veroorzaakt, schreven Deaton en Case.