Fantasievol Feyenoord danst door defensie van euforisch AZ

Eredivisie

AZ bleek niet bij machte het positieve gevoel van overwintering in Europa in een mooi resultaat te vertalen.

AZ-keeper Sergio Rochet na de 0-3 tijdens de eredivisiewedstrijd tussen AZ en Feyenoord in het Afas-stadion. Foto ANP

Afgelopen vrijdagmiddag, de creatieve AZ-middenvelder Iliass Bel Hassani loopt opgewekt van het trainingsveld in de polder van Wijdewormer, bij Purmerend. Kort was de nacht, volgend op de spectaculaire zege op Zenit St. Petersburg, waarmee AZ zich verzekerde van Europese overwintering. Hij heeft „twee uurtjes” geslapen, vertelt hij. Hij neemt alle tijd voor de vragen, dampend na de oefensessie, in de drupregen. „Ik denk dat het de opwinding was, normaal val ik snel in slaap.”

Zondagmiddag, AZ is thuis met 4-0 gekraakt door Feyenoord, dat door de nederlaag van Ajax weer alleen aan kop gaat met drie punten voorsprong. Bel Hassani (24) is in de rust gewisseld. Hij is doorgaans een van de vrolijkste, meest praatgrage spelers van de eredivisie. Maar nu even niet. Hij reageert tot twee keer niet op zijn naam, gevraagd voor een reactie. Hij loopt door de persruimte, stalen blik, richting de deur. Kapot van een nederlaag, van de wissel.

Ongrijpbaar

Voetbal is soms een raar, ongrijpbaar spel, levend bij de dag, bij de wedstrijd. AZ zwanger van de jubel na heerlijke Europese avond donderdag. AZ-coach John van den Brom: „Dan hoop je, verwacht je, denk je, ga je ervan uit dat je dat meeneemt naar een volgende wedstrijd, zeker als de koploper op bezoek komt.” Dat is Feyenoord, de ploeg bij wie de eerste somberheid opkomt, na de Europese buiging voor Fenerbahçe en het verval in de eredivisie in de afgelopen weken. En dus, zo werkt de voetballogica, de verwachting dat Feyenoord een zware middag zou krijgen, in Alkmaar.

Maar niets van dat alles.

Feyenoord levert op de valreep van de eerste seizoenshelft zijn beste wedstrijd af. Voor het eerst deze competitie laat het iets van kampioenswaardig voetbal zien. Een wervelende demonstratie, vol fantasie en acties op de flanken, veel pressie en gewonnen mini-veldslagen door de middenveldmotors Karim El Ahmadi en Tonny Vilhena, en foutloos en compact achterin. Het had bij momenten iets van het Ajax-voetbal in de goede jaren, dansend door de AZ-defensie met snelle combinaties, hakjes, trucjes, no-look-passes. Het was, kortom, genieten, dit Feyenoord.

Kuijt 90 minuten op de bank

En dat alles zonder Dirk Kuijt, boegbeeld, aanvoerder, aanjager. Eigenlijk al een jaar lang een zekerheid op de nummertienpositie, een enkele vroege wissel of rustbeurt daargelaten. Maar nu simpelweg gepasseerd door coach Giovanni van Bronckhorst. 90 minuten op de bank, de 104-voudig international, de WK-finalist.

De reden? Hij vormt met zijn verminderde snelheid, die zijn leeftijd (36) onherroepelijk tot gevolg heeft, in bepaalde wedstrijden een beperkende factor. Van Bronckhorst koos voor een tactisch plan met meer loopvermogen, met kilometervreter Jens Toornstra op de plek van Kuijt en Steven Berghuis als rechtsbuiten. Zo kon Feyenoord in de omschakeling – van defensie naar aanval – toeslaan.

De opzet heeft succes. Met oud-AZ-speler Berghuis die de wedstrijd openbreekt. Juist hij, de huurling die zich al ruim een maand zat te verbijten op de bank. Met die kenmerkende snelle, felle voetbeweging van hem haalt hij uit; zijn schuiver schiet over het vochtige gras in de korte hoek. Na twintig minuten is AZ al geknakt. Feyenoord-verdediger Jan-Arie van der Heijden stoomt op, speelt drie spelers uit en scoort voor het eerst voor zijn werkgever (0-2). Via Nicolai Jørgensen en Vilhena loopt Feyenoord uit.

Feyenoord kan zich gaan opmaken voor het – nietszeggende – winterkampioenschap, met nog één speelronde voor de winterstop. De ploeg is net op tijd wakker gekust, nadat het links en rechts punten morste – in totaal negen in de laatste zeven duels. „Sommige mensen dachten dat we in een mindere fase zaten”, zei Van der Heijden bij RTV Rijnmond. „Vandaag hebben we een signaal afgegeven aan iedereen.” De score had groter kunnen zijn, stelde hij, terecht.

Maar hoe nu verder met Kuijt? Het experiment zonder hem is geslaagd. „We hebben de juiste keuze gemaakt”, zei Van Bronckhorst. Gaat Kuijt, als een soort non-playing captain, akkoord met zijn reserverol? De discussie over Kuijt sluimert al langer, in wedstrijden met hoog tempo oogt hij kwetsbaar in de soms zo grillige grondoorlog op het middenveld. Uit bij NEC werd hij bijvoorbeeld overlopen.

Het is goed denkbaar dat Kuijt in uitwedstrijden, waar Feyenoord traditioneel meer onder druk komt, vaker genoegen zal moeten nemen met een plek op de bank. In de eigen Kuip, waar Feyenoord doorgaans meer initiatief heeft, zal hij zekerder zijn van zijn plek.

Hoe Kuijt, met zes goals en twee assists nog altijd van grote waarde, er in staat? „Nog steeds heel positief”, zei Van Bronckhorst. „Er zijn momenten dat je keuzes moet maken, vandaag was de keuze niet voor Dirk.” Het besluit had ook te maken met het drukke programma, voegde hij toe, met vier duels in elf dagen.

Als een vrije middag in een speeltuin

AZ liet Feyenoord ook vrijuit draaien, als een vrije middag in de speeltuin. Van de hemel naar de verdoemenis, zo zou je de sportieve carrousel van AZ – wat gechargeerd – kunnen noemen. Van den Brom sprak vrijdag nog over een „hoogtepunt” nadat hij als trainer voor het eerst Europees wist te overwinteren. De zege op Zenit noemde hij „een wedstrijd waar nog in lengte van jaren over gesproken wordt”, en een „memorabele avond waarvan je kan zeggen: daar was ik bij”.

Het contrast met zondag was enorm. Vermoeidheid wilde hij niet als excuus gebruiken, „Feyenoord heeft ook donderdag gespeeld”. Hij somde op: de „euforie” die zaterdag bij de training nog voelbaar was, en „de warming-up voor de wedstrijd was ook goed”. Zondag faalde zijn ploeg. Maar de troost is daar: na de winter speelt AZ nog in de Europa League. „We gaan Europa in”, zongen de AZ-fans zondag. Alsof het nog donderdag was.