Zanstra en de sierlijke billen van Benthem en Crouwel

Nauwe verwanten

Bernard Hulsman bespreekt architectuurontwerpen die op elkaar lijken. Vandaag: twee parkeergarages in Amsterdam.

De parkeergarage bij de RAI Amsterdam, van Benthem en Crouwel. Foto’s Bernard Hulsman

Over het Solomon R. Guggenheim Museum in New York is weleens beweerd dat het eigenlijk een parkeergarage is. Toen Amerika’s beroemdste architect, Frank Lloyd Wright (1867-1959), in de jaren veertig werd gevraagd een museum voor de modernekunstcollectie van de steenrijke Guggenheim te bouwen, zou hij een oud, nooit uitgevoerd ontwerp voor een parkeergarage uit de la hebben gehaald, zo gaat het verhaal.

Natuurlijk is dit verhaal niet tegen fact checking bestand. Maar helemaal zonder grond is de grap nu ook weer niet. Toen het Guggenheim Museum in 1959 werd geopend, bleek het bijvoorbeeld een slecht idee van Wright te zijn geweest om de grootste expositieruimte van het museum de vorm van een uitkragende spiraal te geven. De combinatie van grote, rechte schilderijen en gebogen én schuine wanden bleek bijvoorbeeld uiterst ongelukkig. Niet alleen was het een heel gedoe om de schilderijen goed op te hangen, maar ook hingen ze niet op gelijke hoogte. Bovendien had Frank Lloyd Wright eerder inderdaad een paar niet gebouwde spiraalvormige garages ontworpen die doen denken aan het Guggenheim.

Een spiraal is tenslotte een efficiënte vorm om een auto omhoog en omlaag te laten rijden.

Wright was niet de enige architect die op het idee van spiraalgarages kwam. Een spiraal is tenslotte een efficiënte vorm om een auto omhoog en omlaag te laten rijden. Het wemelt in de wereld dan ook van de parkeergarages met spiralen. In Amsterdam staat er sinds 1970 aan de rand van de Jordaan zelfs een met twee spiralen: een om omhoog en een om naar beneden te rijden. Ze zijn het enige mooie onderdeel van de betonkolos die werd neergezet in een tijd dat het Amsterdamse gemeentebestuur van plan was de oude Jordaan grotendeels te slopen en te vervangen door flatgebouwen.

De parkeergarage aan de Stadhouderskade, van Piet Zanstra.
De parkeergarage bij de RAI Amsterdam, van Benthem en Crouwel.

Foto’s Bernard Hulsman

‘De billen van Zanstra’ worden de spiralen aan de Stadhouderskade wel genoemd, naar de architect Piet Zanstra (1905-2003), die tijdens zijn lange leven moest meemaken dat een andere, door hem ontworpen Amsterdamse betonkolos met een bijnaam (Maupoleum) in 1997 werd afgebroken. Onlangs kregen de billen van Zanstra in Amsterdam gezelschap van een ander billengebouw. Ook Benthem & Crouwel architecten, bekend van onder meer de Badkuip van het Amsterdamse Stedelijk Museum, gaven de nieuwe parkeergarage bij de RAI twee spiralen. Ze zijn elegante versies van die van Zanstra. De dunne betonnen rijbanen lijken op op elkaar gestapelde paddestoelen en door de spijlen van het hek langs de rand van de rijbaan kun je de auto’s zien rijden. Ook als het donker is, blijven de spiralen goed zichtbaar: dan laten twee hardblauwe lichtlijnen in de randen van de rijbaan zien hoe sierlijk de billen van Jan Benthem en Mels Crouwel zijn.