‘Tv-serie over Menten klopt voor 98 procent’

Interview

Hans Knoop ontmaskerde kunsthandelaar Menten als oorlogsmisdadiger. De recente tv-serie over de zaak klopt bijna helemaal.

Journalist Hans Knoop en zijn vrouw Betty (midden) op de set van de tv-serie De Zaak Menten, geflankeerd door de acteurs Guy Clemens en Noortje Herlaar, die hen spelen in de tv-serie. Foto Omroep MAX

Goed, hij nam geen broodtrommeltje mee in het vliegtuig, en dat hij naar punkgroep The Stranglers luisterde in de auto, kan hij zich niet herinneren. Maar verder vindt journalist Hans Knoop (73) dat de tv-serie De Zaak Menten helemaal klopt.

Woensdag was de laatste aflevering van het drieluik op tv te zien. De serie van Omroep MAX kreeg mooie kritieken en trok gemiddeld 1,2 miljoen kijkers. Veel, voor nieuwszender NPO 2. De serie vertelt het echt gebeurde verhaal over Knoop, die in de jaren zeventig de rijke kunsthandelaar Pieter Menten ontmaskerde als oorlogsmisdadiger. In de Tweede Wereldoorlog gaf Menten leiding aan de executies van naar schatting duizend Joden in Galicië. Na Knoops onthulling vluchtte Menten naar Zwitserland, waar Knoop hem opspoorde. Menten werd veroordeeld.

De echte Hans Knoop heeft het er maar druk mee. Naar aanleiding van de serie krijgt hij veel reacties, telefoontjes, en hij gaat het land in om zijn boek te promoten: De Zaak Menten: het complete verhaal. Het boek, waarop de serie is de serie gebaseerd, is al aan zijn derde druk toe.

Hoe kijkt u terug op de serie?

„Ik ben uitzonderlijk content met de serie. Ik heb er zelf geen bemoeienis mee gehad, ik had wel een vetorecht op het script, maar ik kon me er meteen helemaal in vinden. Het klopt voor 98 procent. Vooral de sfeer van de jaren zeventig, de aankleding klopt tot in de kleinste details. Verder: het is natuurlijk geen documentaire, het is een dramaserie, vanuit mijn beleving.”

In de serie ontbreekt Wibo van de Linde en zijn actualiteitenrubriek TROS Aktua. Waarom?

„Ik denk dat ze zich vooral op mij wilden richten. In mijn boek krijgt Wibo wel ruimschoots de aandacht die hij verdient. De aandacht voor de zaak in TROS Aktua is bepalend geweest, anders was het nooit zo’n grote affaire geworden. De artikelen die ik erover schreef in mijn eigen blad, Accent, hadden nooit die aandacht kunnen krijgen. Het was geen groot blad, en het was verbonden aan De Telegraaf, dus het werd sowieso niet zo serieus genomen.”

Wibo van de Linde zei in de VARA Gids dat de scoop over Menten op een presenteerblaadje werd aangereikt door de Mossad en de Sovjets.

„Dat is absolute lariekoek. Wat heeft de Mossad met Menten te maken? En de Sovjets: ik had kritisch over de Sovjet-Unie geschreven, dus het lag niet in de rede dat ik een visum zou krijgen om daar onderzoek naar Menten te doen. Toch kreeg ik een visum, en viel mijn bezoek precies samen met de opgraving van een massagraf, waar Mentens slachtoffers in lagen. Ik denk dat dat inderdaad zo gepland is door de Sovjets. Ze waren nogal gebrand op de nazi-misdaden, zeker als die gepleegd waren door een prototype westerse kapitalist.”

De getuigen zouden ook voor u zijn klaargezet door de Sovjets.

„Ik kwam in dorpjes waar Menten massa-executies had uitgevoerd, waarbij de hele bevolking gedwongen moest toekijken. Het was dertig jaar na de oorlog, dus nee, het was niet moeilijk om ooggetuigen te vinden, ook zonder hulp van de autoriteiten.”

Vooral schokkend aan de series zijn de moordscènes, met Menten als onbewogen leider in SS-uniform. Hoe was dat voor u?

„Ik heb zelf vooral een traumatische herinnering aan het bezoek aan het massagraf, waar ik de met kogels doorboorde schedels heb gezien, de haarvlecht van een meisje, de kettinkjes met davidsterren.”

In de serie zit een collega-journalist u steeds dwars. Wie is dat?

„Dat ga ik niet vertellen. Die man is overleden, hij heeft ook kinderen. Ik wil niet dansen op zijn graf. Maar het klopt allemaal wel: hij was de journalist die aanvankelijk de zaak zou doen, maar hij zag er niets in. Je zou maar op je curriculum hebben staan dat je de zaak-Menten heb gemist. Hij kwam steeds dieper in het dal en hij had er behoefte aan te bewijzen dat het niet waar was. Dat is een soort van vete geworden.”

In de serie is te zien hoe u nog tijdens de zaak weggaat bij Accent en pr-man wordt die diepspoelers aanprijst. Hoe kan dat?

„De journalist die me dwarszat, begon me te bespioneren in opdracht van Menten. Ik kon het emotioneel en fysiek niet verdragen met die man in één lift te moeten staan. Dus heb ik ontslag genomen. Ik had internationale faam, toch kwam ik nergens aan het werk. Het was 1977, hoogtepunt van de polarisatie, en geen enkel ander medium zou een Telegraafjournalist aannemen. Bij persconferenties zaten twee journalisten altijd apart: die van De Waarheid en die van De Telegraaf. Wij waren de paria’s”

Kijk op NPO.nl naar het drieluik De Zaak Menten