‘Oververhitting van de economie is juist verstandig’

Bas Jacobs Nederland moet investeren, in onderwijs en de energie-transitie, zegt Bas Jacobs, hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit.

Moet Nederland investeren?

„Ja. De Nederlandse economie is sterk aan het herstellen maar nog steeds niet op haar volle potentieel.  Iedereen is superblij met die 2 procent economische groei, maar we zijn de afgelopen jaren 15 procent van het bbp ten opzichte van de trendgroei kwijtgeraakt. Normale inhaalgroei na zo’n periode zou 3 tot 4 procent per jaar zijn. De werkloosheid ligt  boven de evenwichtswerkloosheid.

„Er hoeft maar iets te gebeuren of we vallen weer terug, en dan hebben we nog heel weinig instrumenten in het monetaire beleid om ons te helpen.

We hebben een periode van overbesteding nodig om echt te herstellen, om het ruime monetaire beleid te normaliseren en om permanente economische schade te voorkomen. Bijvoorbeeld: als mensen lang werkloos zijn, verliezen ze vaardigheden. Maar ook als bedrijven minder investeren groeit de kapitaalgoederenvoorraad minder hard en daalt de productiviteitsgroei. Het risico van nu niets doen is bovendien te groot. Want in de huidige situatie – met de rentes van de centrale bank op nul – dreigt langdurige stagnatie door chronische onderbesteding.

„Nederland, Duitsland, Oostenrijk en Finland moeten investeren om de druk op het monetaire beleid weg te nemen. Want dat monetaire beleid kan ook allerlei neveneffecten hebben, zoals bubbels op de financiële markten en op de huizenmarkt.” 

Waarin moeten we investeren?

„Als de rente nagenoeg nul is, worden veel meer investeringen wenselijk, bijvoorbeeld in onderwijs. De overheid kan over de hele linie investeren, van vroegschoolse educatie tot aan universiteiten en onderzoek. Daarvoor moeten wel de begrotingsregels worden aangepast. We hadden ooit de gulden financieringsregel dat overheden konden lenen voor rendabele investeringen. Die kunnen we weer hanteren. Onderwijsinvesteringen leiden tot hogere arbeidsproductiviteit en dus hoger inkomen in de toekomst. Investeren in de energietransitie is ook goed. Nederland is een van de vieste jongetjes van de klas. Ja, dat gaat leiden tot hogere begrotingstekorten, maar dat is wat we nodig hebben.”

Dreigt dan oververhitting?

„Ja en dat is juist verstandig. We moeten voorkomen dat de economie in de stagnatieval belandt. Oververhitting treedt op als we meer willen kopen dan we kunnen aanbieden. Dan stijgen de prijzen en de inflatie En daalt de reële rente. Dan besteden we meer en investeren bedrijven meer. Zo komen we uit een neerwaartse spiraal in een opgaande. Als de centrale bank de nominale rente op nul heeft staan, verdwijnt onderbesteding niet vanzelf. Ik zie daarom alleen een risico van niet investeren, geen risico van wel investeren.”

Lees ook het interview met hoogleraar economie Sweder van Wijnbergen: ‘Nu stimuleren is alleen maar olie op het vuur’