Ook Temer wekt woede Brazilianen

Corruptie

Bevolking is boos over aanpassingen in de anticorruptiewetgeving. Clausule die klokkenluiders en getuigen beschermt is verwijderd.

Een meisje houdt een ballon vast met de tekst ‘Weg met Temer’ tijdens een protestmars in São Paolo vorige week. Foto Nacho Doce/Reuters

In Brazilië loopt de temperatuur hoog op dezer dagen. Niet vanwege de zomer, maar doordat de Brazilianen al dagen demonstreren tegen een wetsvoorstel dat corrupte politici zou beschermen. Dus ligt de regering van president Michel Temer (76), die zes maanden geleden de macht overnam van de afgezette Dilma Rousseff, zelf onder vuur.

De woede betreft een reeks aanpassingen die de regering Temer wil doorvoeren in de anticorruptiewetgeving. Daarmee verandert deze wet, die bedoeld is om onafhankelijke rechters te beschermen, op zo’n manier dat het juist moeilijker wordt om corrupte politici te vervolgen. Zo verwijderde de regering een speciale clausule uit de wet die klokkenluiders en getuigen bescherming biedt. De meest omstreden toevoeging is echter dat rechters die hun gezag ‘misbruiken’ de gevangenis kunnen ingaan. Zo kunnen rechters worden vervolgd wanneer ze informatie over het onderzoek naar buiten brengen.

Petrobras-schandaal

Dat is geen toeval: Brazilië is al twee jaar verwikkeld in een corruptieschandaal rond het (semi)staatsoliebedrijf Petrobras. Tientallen politici zijn erbij betrokken, zowel uit Arbeiderspartij (PT) van de afgezette Rousseff, als uit de regerende sociaal-democratische partij (PMDB) – partijgenoten en vertrouwelingen van Temer. Zo’n 250 parlementariërs, de helft van het totale aantal, worden in verband gebracht met dit schandaal.

Deze mensen zien vervolging gevaarlijk dichtbij komen: een voortvarend team van jonge rechters, onder leiding van de ambitieuze Sergio Moro, boekte de laatste jaren veel succes met het laten opsluiten van corrupte politici in het Petrobras-schandaal. Het is een unicum in het land, waar de politieke en economische elite tot voor kort onaantastbaar was.

„Deze wet is een dreun voor de democratie en winst voor de corruptie”, aldus Roberto Veloso, voorzitter van de Braziliaanse Vereniging van Federale Rechters verbitterd. Het wetsvoorstel, al goedgekeurd door het Lagerhuis, moet nu nog door de Senaat.

De manifestaties, die in omvang nog altijd stukken kleiner zijn dan de protesten tegen Rousseff, geven uiting aan een bredere onvrede. Brazilië maakt de ergste crisis door in dertig jaar. De werkloosheid bedraagt 12 procent en de economie kromp het afgelopen jaar met 4 procent. Een verbetering is nog niet in zicht.

Ook op andere vlakken kreeg president Temer tegenslagen te verduren. Zo werd deze week Senaatsvoorzitter Renan Calheiros, partijgenoot van Temer, door een rechter van het Hooggerechtshof uit zijn functie gezet wegens corruptie. Calheiros weigerde echter op te stappen. Een constitutionele crisis dreigde en na een algemene stemming van het gehele Hooggerechtshof mocht Calheiros alsnog Senaatsvoorzitter blijven.

Calheiros is niet de eerste die in opspraak raakte. In de zes maanden die Temer regeert, moesten al zes ministers opstappen, van wie vier wegens corruptie.

Zelf komt Temer er niet veel beter vanaf: hij wordt ervan beschuldigd ingegrepen te hebben om de privébelangen van een regeringssecretaris, Geddel Vieira Lima, veilig te stellen. Temer zou zijn minister van Cultuur opgedragen hebben een monumentenwet te omzeilen, opdat de bouw van een luxueuze woontoren in de noordoostelijke stad Salvador da Bahia kon doorgaan. Investeerder Vieira Lima dreigde zijn geld mis te lopen.

Dit alles brengt Temer in een kwetsbare positie. Hoewel het Congres vooralsnog op zijn hand is, daalt zijn populariteit onder de bevolking met de dag. En dat realiseert de president zich: hij verschijnt zo min mogelijk in het openbaar om te voorkomen dat hij publiekelijk wordt uitgejouwd, zoals dat in augustus massaal gebeurde bij de openings- en sluitingsceremonie van de Olympische Spelen.

In 2018 zijn er verkiezingen in Brazilië. Hoewel de oppositie onderzoekt of ze nog voor die tijd een afzettingsprocedure tegen Temer kan beginnen, lijkt de kans daarop beperkt zolang Temer voldoende steun geniet in het Congres. De Braziliaanse bevolking zal zich echter niet neerleggen bij de maatregelen die bedoeld lijken de strijd tegen corruptie te blokkeren. Met massale protestacties zal zij zich tegen Temer en zijn ploeg keren – zoals dat eerder dit jaar gebeurde bij zijn voorganger Rousseff.