Onderweg beter maken

Frits Rosendaal, hoogleraar klinische epidemiologie LUMC Leiden: „De voornaamste taak van een peer reviewer is ingezonden manuscripten van een kwaliteitsstempel voorzien. Iedere maand review ik één of twee artikelen, wat mij gemiddeld een uur per artikel kost. Het is een soort corvee – in die zin dat het moet gebeuren en bij wetenschapsbeoefening hoort, maar ook weer niet al je tijd in beslag moet nemen.

„Daarnaast doe ik als hoofdredacteur van een hematologisch tijdschrift ook de triage van ingezonden artikelen, zo'n vijftien tot twintig per week. Iedere donderdagavond bekijk ik snel de binnengekomen artikelen. Ongeveer de helft wijs ik meteen af. Die zijn totaal saai of ze bevatten een fatale fout. Andere stuur ik door aan subeditors of aan peer reviewers om ze te laten beoordelen. Soms wijs ik ook mijzelf aan als peerreviewer als het onderwerp mij interesseert.

„Het komt wel eens voor dat ik gevraagd wordt mijn eigen artikel te reviewen, dan hebben ze niet goed opgelet. Dat doe ik natuurlijk niet, evenmin bij onderzoek van mijn eigen afdeling of van een groep waar ik veel mee samenwerk. De regel is: als je het gevoel hebt dat je het niet eerlijk kunt bekijken, dan stuur je terug.

„Een reviewer wijst geen artikelen af, maar geeft een advies aan de redactie van een tijdschrift. Het kan zijn dat zij toch een andere beslissing nemen. Als hoofdredacteur maak ik wel eens mee dat reviewers daar boos over worden, maar dan overschatten zij hun functie.

„Ik ben best tevreden met het meest gangbare systeem van peer review, met anonieme reviewers. Er is ook wel geëxperimenteerd met dubbelblinde review, waarbij de naam van de auteurs is weggehaald. Maar dat werkt niet, want vaak zie je toch waar iets vandaan komt. Bovendien is het zo slecht nog niet om te weten uit welke groep een publicatie komt, want het verleden voorspelt wel iets over de kwaliteit van het huidige.

„Helemaal open peer review wordt iets vaker gedaan. Maar ik ben er persoonlijk niet zo voor omdat de neiging bestaat dat reviewers zich veel voorzichtiger gaan uitdrukken. En wat heb je aan die wollige taal? Daar wordt de kwaliteit niet beter van.

„Alles wat een onderzoeker wil publiceren, zal hij of zij uiteindelijk publiceren, desnoods in een tijdschrift dat lager op de ladder. De belangrijkste taak van de reviewers is om artikelen onderweg beter te maken, door extra experimenten te verlangen of andere aanpassingen te vragen, en vooral ook de auteurs de beperkingen van hun onderzoek te laten vermelden.”