Martin Kok stond met één been in de onderwereld

Martin Kok, misdaadjournalist (1967-2016)

De ex-crimineel die een onthullende crimesite was begonnen, kende geen angst. Hij werd donderdagavond geliquideerd.

Ex-crimineel Martin Kok bij de rechtbank aan de Parnassusweg. Evert Elzinga / ANP

Martin Kok was de meest onconventionele collega die ik kende. Aan tafel bij de talkshow van Jeroen Pauw trok hij letterlijk een lange neus naar Willem Holleeder, het gespreksonderwerp van die dag in het voorjaar van 2015. „Hey Neussie. Lekker nooit meer vrij”, riep hij sarrend in de camera met een grote glimlach op zijn gezicht. Kok had een hekel aan Holleeder en rekende zichzelf tot het kamp van die andere Heinekenontvoerder: Cor van Hout.

Martin Kok noemde zichzelf journalist, maar aan journalistieke conventies liet hij zich weinig gelegen liggen. Alles wat hij wist, zette hij op zijn website Vlinderscrime. Snelheid ging daarbij boven accuratesse. Maar zijn publiek stoorde zich daar niet aan.

Hij beschuldigde criminelen met naam en toenaam, het liefst met compromitterende foto’s of filmpjes die hij kreeg uit zijn grote netwerk in de onderwereld. Ook familieleden waren niet veilig. Kok was compromisloos en wist vaak als eerste nieuws uit het criminele milieu te melden. Hij stond met één been in de onderwereld en met het andere in de journalistiek.

17 jaar opgesloten

Martin Kok (Edam, 1967) kende in tegenstelling tot zijn collegajournalisten de onderwereld uit de eerste hand. Het Parool rekende uit dat hij opgeteld 17 jaar in de gevangenis heeft gezeten. Zijn eerste straf kreeg hij voor een vechtpartij in een café in Volendam waarbij hij een bezoeker met een barkruk doodsloeg. Dino S., die later een leidende rol in de Amsterdamse onderwereld kreeg, was ook bij de vechtpartij betrokken. Kok kreeg vijf jaar celstraf.

Nadat hij vrijkwam schoot hij de nieuwe vriend van zijn ex-vriendin dood. Dit keer kreeg hij 14 jaar voor doodslag. Op een opname die Kok later zelf online zette, is te horen hoe zijn vriendin schreeuwt: „Nee, Martin! Niet doen.” Maar hij schoot. Er volgden nog straffen voor afpersing en bedreiging in het criminele milieu.

In de gevangenis zette hij een escortservice op voor gedetineerden die, afhankelijk van het regime waar ze in zaten, bezoek zonder toezicht mogen ontvangen. Kok maakte slim gebruik van die regel en verdiende eraan, tot justitie erachter kwam en prostitutiebezoek in de gevangenis aan banden legde. Koks website Vlinderscrime was een spin-off van zijn escortbedrijf, en daar schaamde hij zich niet voor. Via Twitter deelde Kok regelmatig naaktfoto’s van zichzelf en de vrouwen waarmee hij de nacht doorbracht.

Bom onder zijn auto

Dat was Martin Kok ten voeten uit: hij kende geen angst, had lak aan alles en handelde impulsief, zeggen advocaten die hem gekend hebben. „Martin was een ongeleid projectiel”, zegt Sander Janssen, de advocaat van onder andere Willem Holleeder. „Maar hij was ook een bijzondere stem in het wereldje van de misdaadjournalistiek.” Volgens Janssen riep Kok vaak boosheid op en werd hij regelmatig gewaarschuwd voor de gevolgen van zijn onconventionele manier van werken. Janssen verwoordt wat vrijwel iedereen denkt die de onderwereld op de voet volgt: een publicatie op Vlinderscrime is Kok fataal geworden. „Dat hij zo uit het leven is geknald, is heftig en heel erg.”

Dat Martin Kok vijanden maakte, publiceerde hij altijd zelf als eerste. Nadat Kok een filmpje van een etentje met Willem Holleeder en een aantal vrienden publiceerde, werd zijn huis beschoten. Afgelopen zomer twitterde hij olijk dat er een bom onder zijn auto was gezet bij een restaurant. Was dit echt, of probeerde Kok hier aandacht te trekken voor zijn website? Het antwoord kwam van de politie: het kastje dat zichtbaar onder zijn auto zat was een bom. Kok wist waarover hij het had: hij plakte ooit zelf een vuurwerkbom onder de auto van een criminele rivaal.

Gedetailleerde verhalen

Kok publiceerde afgelopen zomer een aantal opmerkelijke stukken over een groep criminelen uit Utrecht en omstreken die inmiddels zijn veroordeeld voor wapenbezit en lidmaatschap van een criminele organisatie die als oogmerk het plegen van moord had. Het gaat hier om zware jongens en Kok meende te weten wie de opdrachtgevers waren van deze groep, die inmiddels bekendstaat als ‘het uitzendbureau van de onderwereld’.

Volgens Kok wordt de groep gestuurd door een aantal criminelen van Marokkaans-Nederlandse afkomst dat betrokken is bij grootschalige handel in cocaïne. Hij beriep zich daarbij op een bron die verbleef in Dubai en heel gedetailleerde verhalen vertelde. Omdat Kok de identiteit van deze vermeende opdrachtgevers als altijd met naam en toenaam vermeldde en er een foto bij publiceerde, kreeg hij het aan de stok met de advocaat van deze mannen.

Voor Martin was dat ogenschijnlijk allemaal spel, goed voor het bezoekersaantal van zijn website

Voor Martin was dat ogenschijnlijk allemaal spel, goed voor het bezoekersaantal van zijn website. „Je wil toch de eerste zijn met dit soort nieuws”, zei hij dan. Bij justitie en politie waren ze geïnteresseerd in dit soort verhalen, maar ook daar vonden ze dat Kok grote risico’s nam en werd gevreesd voor de gevolgen.

In de nacht van 8 op 9 december is zijn gebrek aan angst Martin Kok fataal geworden. Hij werd doodgeschoten op de parkeerplaats van een seksclub.