Column

We wéten niet waarom de financiële markten doen wat ze doen

Waarom de markt doet wat ‘ie doet? Gooi het maar in mijn pet.

En toen gebeurde er weer niks op de financiële markten. Iedereen zat maandag klaar voor paniek na het Italiaanse NEE op het referendum van zondag. Alle ingrediënten waren er. Politieke onzekerheid, want wie wordt de nieuwe baas van Italië? Crisispotentieel, want Italië telt diverse wankele banken, een grote ook nog.

Maandag: heel even wat bibbers, daarna niks aan de hand. Een grote gaap, zo vat The Economist de marktreactie samen. De grote vraag: vanwaar de gaap?

De standaardverklaring in dit soort gevallen is: beleggers hadden het al ingeprijsd. Er gebeurde precies wat ze verwacht hadden, dus gebeurt er ook niks met de koersen. Ik heb daar moeite mee. Het ‘nee’ was verwacht, dat liefst 60 procent ‘nee’ zou stemmen niet. Andere verklaringen die analisten achteraf gaven aan Het Financieele Dagblad waren: na een ‘nee’ zou de Europese Centrale Bank zeker doorgaan met het opkopen van schuldpapier, en dat is gunstig. En: na het ‘nee’ gaan de drastische hervormingen van de grondwet van premier Renzi niet door, blijft de Italiaanse politieke besluitvorming stroperig en komt er dus ook niet snel een referendum over een vertrek uit de euro.

Oh, dus bij een ‘ja’ zouden de markten zijn gedaald? Interessant. U merkt het, ik ben sceptisch. Het klinkt mij in de oren als praatjes achteraf, als het rationaliseren van een onduidbaar fenomeen. Een eerlijker antwoord is: we weten niet waarom de markten doen wat ze doen.

Met enige regelmaat gebeurt er op de financiële markten iets waarover de marktmannen én de duiders wel hardop zeggen dat ze er niks van snappen. De flash crash. Plots, ogenschijnlijk uit het niets, keldert een aandelenbeurs of een munt keihard om na korte tijd weer even zo hard te herstellen, iedereen in verbijstering achterlatend. Omdat de flash crash zo beangstigend is – hier geen geruststellende praatjes achteraf – stellen ‘de autoriteiten’ vaak een onderzoek in. Wie of wat heeft dit op zijn geweten? Was het de dikke vinger van een handelaar die op een verkeerde knop drukte? Waren het automatische verkooporders die zijn voorgeprogrammeerd in de softwaresystemen van handelaren?

Op 7 oktober was er zo’n flash crash. Toen kelderde ’s ochtends vroeg plots het Britse pond, om daarna weer te herstellen. Een van de schuldigen lijkt gevonden, meldde de Financial Times deze week: een handelaar in Japan zou nogal vaak op de verkoopknop hebben gedrukt. Dat ‘de autoriteiten’ twee maanden nodig hebben om één verdachte te lokaliseren, maakt duidelijk hoe ongrijpbaar de financiële markten zijn. Op de valutamarkten wordt voor 5.000 miljard dollar per dag aan transacties gesloten. Door partijen die er alle belang bij hebben u en mij niet wijzer te maken dan we zijn.

Een van de heftigste flash crashes was die van de Amerikaanse aandelenmarkt in 2010. Zes jaar na dato is nog steeds onderwerp van discussie waarom de markt in vijf minuten 6 procent daalde. Het ene onderzoek spreekt het andere tegen. Dit jaar heeft een 36-jarige Brit die nog bij zijn ouders woonde in elk geval bekend de markt te hebben gemanipuleerd. Maar of hij de reden voor de crash is? Velen betwijfelen het. Veel te kleine vis.

En dan heb ik het nog niet eens gehad over de manipulatie van markten door banken. Drie van de grootste banken ter wereld kregen deze week een boete van de Europese Commissie voor het manipuleren van de rentevoet euribor. Eerder kregen drie andere banken daar 825 miljoen euro boete voor. De Commissie onderzoekt tevens manipulatie van wisselkoersen. Dus waarom de markt doet wat ‘ie doet? Gooi het maar in mijn pet.