Hoe vier je de verjaardag van een zieke EU?

25 jaar Verdrag van Maastricht

EU-leiders van toen en nu kwamen samen om het jubileum te vieren. Ze begrijpen critici van de EU maar zien geen weg terug.

De glans is er vanaf, we moeten vertrouwen herstellen, we dreigen de burgers te verliezen. Weinig opwekkende woorden vrijdag in Maastricht ter ere van het 25-jarig bestaan van het naar die stad genoemde verdrag van de Europese Unie. Het verdrag dat in 2002 leidde tot de invoering van de euro. Maar ook het verdrag dat een forse impuls gaf aan de tegenwoordig zo onder druk staande Europese integratie.

Hoe de verjaardag te vieren van een ernstig zieke patiënt?

Dat was de opdracht van de Europese leiders van nu, de leiders van toen en een groot aantal studenten uit diverse lidstaten. Zij waren vrijdag in Maastricht voor een conferentie op dezelfde plek bijeen als waar 25 jaar geleden regeringsleiders van de toen nog maar twaalf lidstaten bestaande Europese Gemeenschap, na dertig uur onderhandelen een akkoord bereikten over een grote stap in het Europese eenwordingsproces.

Maastricht stond vanaf dat moment voor één gezamenlijke munt, nieuwe samenwerkingsterreinen, meer democratische controle. De Duitse bondskanselier Helmut Kohl had het over een „onomkeerbare weg” die was ingeslagen. De Franse president Mitterrand sprak over de geboorte van „een heel grote macht” die „minstens even sterk als de Verenigde Staten en Japan zou worden”.

Ongrijpbare macht

Europa is tegenwoordig voor veel mensen synoniem voor een ongrijpbare macht die het leven niet beter maakt maar slechter. In Groot-Brittannië leidde dit ertoe dat dit voorjaar een meerderheid van de kiezers bij een referendum voor vertrek uit de Europese Unie stemde. Elders in Europa rukken de partijen die ‘het Europese project’ willen opblazen op. Vol angst wordt gekeken naar het „verkiezings thrillerjaar 2017” , zoals één van de aanwezigen op de Europe Calling conferentie vrijdag zei. De uitslag van verkiezingen in Frankrijk, Duitsland en Nederland kan de Europese Unie verder in een crisis storten.

De aanwezige leden van de Europese top op het verjaarsfeest gaven allemaal toe dat Europa met een probleem zit, maar lieten tevens blijken dat er geen weg terug is: „Zij die menen dat de tijd is aangebroken om de Europese Unie maar weer uit elkaar te halen en nationale scheidslijnen te herstellen zien het totaal verkeerd. Zonder de Europese Unie zullen de afzonderlijke lidstaten niet meer kunnen bestaan”, aldus voorzitter Juncker van de Europese Commissie.

Maar hoe dan het vertrouwen terug te winnen? In elk geval niet door de Europese Unie nog meer instrumenten te geven vond de overgrote meerderheid van de aanwezigen, zo bleek uit een peiling. Wel zou de Unie zich meer moeten richten op hoofdzaken. En verder toch maar blijven uitleggen waar het ooit om begonnen was. In de woorden van de Belgische oud-minister van Buitenlandse Zaken Marc Eyskens: „Wie weet nog dat de landen van de Europese Unie voor het eerst sinds Julius Caesar geen onderlinge oorlog meer kennen?”