Recht & Onrecht

Drie trends waar ook de politie niet aan ontkomt

Kan de politie de grote technologische en sociale veranderingen bijhouden? Mondialisering, marktveranderingen en de technorevolutie halen alles overhoop. Bob Hoogenboom trekt in de Politiecolumn alvast wat conclusies.

De maatschappelijke uitdagingen voor de politie zijn drieledig. Technologische veranderingen en het invlechten daarvan in de organisatie zijn de eerste. Thomas L. Friedman verwoordt beeldend in Thank You for Being Late. An optimist guide to thriving in the age of accelerations hoe innovaties ons leven veranderen. De Intel Core Processor (chip) presteert sinds 1971 35.000 keer beter, verbruikt 90.000 keer minder energie en is 60.000 keer goedkoper. Als je dit projecteert op een Volkswagen Kever uit 1971 dan zou deze nu 300.000 km per uur kunnen rijden, ruim 3 miljoen kilometer kunnen rijden op een 4 liter benzine en vier cent kosten.

Tekst gaat verder onder de video

 

Dergelijke versnellingen doen zich voor in de robotchirurgie, nano-technologie, artificiële intelligentie, big data, kwantum computers en dna-onderzoek. Zelfs specialisten weten niet wat over 3-5 jaar de mogelijkheden zijn. Instituties, leiderschap, onderwijs- en managementsystemen, sociale vangnetten, wetgeving, toezicht en handhaving en ethische normenkaders kunnen de veranderingen niet bijbenen.

Relschoppers vastkleven aan de weg

De geüniformeerde surveillance, noodhulp en (grootschalige) ordehandhaving zullen niet verdwijnen maar wel ingrijpend veranderen door technologie. Het Security-Industrieel Complex heeft technieken ontwikkeld om een wegdek in te spuiten met een plakkerige substantie waardoor relschoppers vastgekleefd worden. Waarom nog een ME-peleton inschakelen? Voertuigen kunnen op afstand tot stoppen worden gebracht door het elektrisch circuit te onderbreken. Drones worden ingezet als ondersteuning van observatieteams. Sensing technologieën zien, horen, ruiken en voelen. Sensoren zitten in en rond het wegdek, in publieke en private ruimten, in vervoersmodaliteiten, in containers en in toenemende mate in gebruiksvoorwerpen in en rondom het huis.

Het Internet of Things registreert steeds meer en geeft signalen af waarop kan worden geïntervenieerd. Ook door de politie. De grens tussen de fysieke en de digitale wereld is poreus geworden. Real Time Intelligence Centra binnen de politie ‘veredelen’ meldingen niet alleen met politie-informatie maar steeds meer met social media informatie. Het Robocop- scenario wordt werkelijkheid.

Security is hoger opgeleid dan politie

Marktveranderingen vormen de tweede uitdaging. Ruim 80% van de vitale infrastructuur (energie, internet- en telecomproviders, financiële transacties, voedsel, drinkwater en transport) wordt door de markt geëxploiteerd. En door een professionele corporate security gemonitord. Deze functionarissen zijn hoger opgeleid dan de politie. Krijgen meer betaald. En zijn mondiaal georganiseerd in bedrijfs- en informatiestructuren. Veiligheidsincidenten hier kunnen de continuïteit en stabiliteit van onze samenleving aantasten.

Ons denken over misdaad en straf (en politie) zit (nog) bekneld in het denkraam van politie/strafrecht en meer traditionele vormen van (georganiseerde) misdaad. Intussen is een parallel systeem van privaat toezicht en handhaving ontstaan. Er zijn vele honderden bedrijven werkzaam. Hoe verhoudt de politie zich tot deze nieuwe wereld? In hoeverre wordt samengewerkt? Zeker ook als we beseffen dat de markt via wet- en regelgeving soms gedwongen moet worden om cyber security, ongebruikelijke financiële transacties en interne fraude te melden. Corporate social responsibility staat weliswaar hoog in het vaandel van de markt maar informatie wordt lang niet altijd gedeeld. Dit vanwege commerciële/imago belangen. Maar ook omdat bedrijven soms dader zijn (kartelafspraken, milieucriminaliteit, witwassen). In de 21e eeuw zullen zich meer cyber-, fraude-, voedsel-, klimaat- en energie-incidenten voordoen. Kan de politie daar wel op inspelen? De betekenis van een wijkagent in de Panama-papers is beperkt.

De grondwet in het DNA van de diender

Mondialisering is de derde verandering. In de grote steden in de Randstad wonen ruim 150 verschillende nationaliteiten. Maatschappelijke integratie is een hoeksteen van de Nederlandse politiefilosofie. Maar hoe kan je daar blijvend inhoud aan geven als de politie zelf toegeeft dat het diversiteitsbeleid de afgelopen jaren niet zo veel effect heeft gehad als was bedoeld? In tijden van toenemende maatschappelijke polarisering dient de politie artikel 1 van de Grondwet niet alleen obligaat in iedere hal van een politiebureau zichtbaar te zijn maar ook in het DNA iedere diender te zitten. De morele en rechtsstatelijke dimensies van politiewerk blijven ook in de draaikolken van veranderingen wezenlijk.

Hoe te anticiperen op veranderingen? Een van de grootste uitdagingen volgens Friedman is hoe onderwijssystemen kunnen worden aangepast. Dat geldt volgens mij ook voor de politie. De School voor Politieleiderschap van de Politieacademie heeft in het verleden veel en goed werk verricht. Maar heeft niet kunnen voorkomen dat er leiderschap deficiënties zitten in het veranderingsproces van de nationale politie, binnen de opsporing en in de bedrijfsvoering.

Het inmiddels vernieuwde politieleiderschapsonderwijs is op een geheel andere leest geschoeid. En is in veel opzichten vernieuwend. Het richt zich meer op actuele politievraagstukken en dilemma’s. En brengt veel meer verbinding aan met externe veiligheidspartners. Naast individuele ontwikkelingen van politiemensen kan dit onderwijs ook mede bijdragen aan de organisatieontwikkeling van de nationale politie. Een droom welke staat beschreven in haar bouwtekeningen en beleidsuitgangspunten. De top van de politie is echter nog te weinig betrokken.

De komende jaren is sprake van een grote uitstroom van personeel. Dat biedt legio mogelijkheden voor sociale innovatie: andere werving, selectie, opleiding en training, minder rigide carrière-paden en een flexibeler beloning. Alleen dan, zegt Friedman, kunnen organisaties nieuwe uitdagingen het hoofd bieden.

 

De Politiecolumn verschijnt wekelijks en wordt geschreven door experts uit de politiewereld.

Blogger

Bob Hoogenboom

Bob Hoogenboom is hoogleraar fraude en regulering aan Nyenrode waar hij 'fraude en witwassen' in de accountantsopleiding en 'governance/corporate governance & pps' in het modulair MBA-programma doceert. Samen met Marc Schuilenburg geeft hij het mastervak 'Politie en Veiligheid' aan de VU. Bob schrijft blogs op maatschappijenveiligheid.nl en accountant.nl over actuele fraude- en politievraagstukken en twittert als @abhoogenboom. Sinds 1988 is hij als part time docent verbonden aan de Politieacademie. Voor zijn proefschrift Het Politiecomplex (1994) ontving hij de Publicatieprijs van de Stichting Maatschappij en Veiligheid.