Onderwijs

De rangen en standen van hoog- en laagopgeleid

Waarom altijd over hoog en laag opgeleid? Waarom niet praktisch en theoretisch geschoold? Waarom krijgt de havo een project in Brussel en het VMBO niet? Lezers over het leed van statusverschillen in opleiding.

Foto, Olivier Middendorp

Een golf van opbouwende reacties kwam op de bezwaren die mbo’ers in een stuk in NRC maakten tegen de indeling tussen hoog- en laagopgeleid. ,,Waarom niet indelen in praktisch versus theoretisch geschoold?’’, suggereerden ze. Voor sommige kinderen lijkt een vmbo-advies in groep 8 een gang naar de hel. Ze barsten in huilen uit.

De ingrijpende indeling in gescheiden werelden van hoog- en laagopgeleid blijkt te leven onder de lezers. Het stuk ging over studenten uit mbo en hbo die als expert meededen aan het maken van een advies over beroepsonderwijs van de onafhankelijke Nationale DenkTank die normaal wordt gevormd door een lichting net afgestudeerden en promovendi. Iedere universitaire deelnemer werd gekoppeld aan een student hoger beroepsonderwijs. De duo’s werden afgebeeld op foto’s bij het stuk.

Denigrerend

Sommige lezers vonden dat de studenten beroepsonderwijs toch weer denigrerend werden afgebeeld omdat ze op één na kleiner waren dan hun buddy uit de universiteit. ,,Een vorm van dominantie -slechts visueel natuurlijk’’, schreef J Blokland. Hugo van Veen vroeg zich af of de lichaamslengte ook een factor is. Een ander vond dat ,,subjectief en subtiel de hogere positie van de blanke Hollander naar voren werd gebracht’’. Bijna alle gefotografeerde stellen, ook de vrouw met de hoofddoek, waren blank, maar werd hier een klassenverschil geaccentueerd? Was dat verschil in lichaamsgrootte toeval? Grotendeels zeker. Wel blijkt uit de klassieke Whitehall studie van twee leeftijdscohorten in de Britse ambtenarij dat gemiddelde lichaamslengte ook met sociale klasse heeft te maken. Hoe zit dat in Nederland, wereldrecordhouder lichaamslengte?

Het gaat om gevoelige kwesties. Statusbewustzijn is niet beperkt tot de lager opgeleiden. Nergens is de keur aan rituelen, toga’s en titels zo groot als aan de universiteit. Een promovenda schreef dat het niet alleen het mbo moet veranderen. Ook de hoogopgeleiden moeten uit hun ivoren toren komen. Zou het niet verboden moeten zijn voor verzekeraars om te adverteren dat ze er alleen voor hoogopgeleiden zijn? Dat is toch discriminatie, schrijft Fred Seggelink.

Statusverschillen

De statusverschillen zijn in het voordeel van de hogere opleidingen. Marian Vissers schreef dat haar zoon van het VMBO als project een fietstocht door de stad kreeg aangeboden terwijl de havo naar een museum over ruimtevaart in België ging. De introductie voor VWO en Havo was ook duurder. ,,Ook de school redeneert dat mbo-leerlingen waarschijnlijk toch te weinig geïnteresseerd zijn en dat het teveel tijd/energie kost om ze gemotiveerd te houden en deels snap ik dat ook wel weer’’, schrijft Vissers. Maar andersom werkt het ook: als praktisch opgeleide krijg je al gauw een gevoel dat je er minder toe doet en dat inspanning dus weinig zin heeft. Lucy Bleumer merkte op dat veel mbo’ers anders dan degenen in het stuk niveau 2 en 3 hebben en dus niet kunnen doorstromen.

Om over na te denken.

Sommige schrijvers hadden deze weerstand en vernedering overwonnen. De inmiddels 73-jarige Hans van der Waal die niet op het HBS mocht maar via allerlei cursussen toch is opgeklommen tot directeur. Door zijn ervaringen had hij een goede binding met de werkvloer. Dit in contrast met mensen van de universiteit die het van Amerikaanse managementliteratuur moeten hebben wegens gebrek aan ervaring uit de praktijk. Een ander was met zijn zeer beperkte basisopleiding geslaagd zakenman geworden die al op zijn vijfenvijftigste kon pensioneren.

Opleiding staat niet voor intelligentie, zegt de een. Realiseer je je wel dat de gemiddelde intelligentie 100 IQ is, opperde de ander. Het is wel heel moeilijk is om je daarmee staande te houden in een zich snel ontwikkelende maatschappij. Is dat geen verklaring voor de grote aanhang voor politici met zwartwit oplossingen voor complexe problemen?

Er zijn ook oplossingen. Die van de DenkTank worden vaak uitgevoerd. Kirsten Veldhuijzen schrijft dat in Den Haag jaarlijks 150 professionals van overheden en bedrijven bij mbo-leerlingen van het ROC Mondriaan solliciteren om een tijdje hun coach te mogen zijn. Het project Zaak & Co heeft in tien jaar al meer dan 1500 mbo’ers en academici samengebracht voor stageplekken en een brede blik. ,,Bubble duurzaam doorgeprikt’’, aldus Veldhuijzen.

Blogger

Maarten Huygen

Maarten Huygen is redacteur onderwijs. Hiervoor was hij onder andere chef opinie, commentator en verslaggever voor NRC. Hij woonde 11 jaar in Washington, in de vroege jaren tachtig voor omroepen en bladen, in de vroege jaren negentig voor NRC.