Wat leert de FPÖ van het verkiezingsverlies: toon matigen of nog vunziger campagne?

Na de verloren strijd om het presidentschap moet de FPÖ haar koers bepalen voor de parlementsverkiezingen in 2018 – of eerder. Wat heeft de partij geleerd van het verrassend grote verlies? Wie moet de partij leiden: rouwdouwer Strache of strateeg Hofer?

Foto AFP / Robert Jaeger

„Partijvoorzitter zijn is niets voor mij.” Dit was bijna het eerste wat Norbert Hofer van de extreemrechtse FPÖ zondag zei, toen bekend werd dat hij de Oostenrijkse presidentsverkiezingen had verloren. In alle toonaarden ontkende hij het gerucht dat hij de plek van huidig partijvoorzitter Heinz-Christian Strache gaat innemen. Strache, zei hij, „is heel geschikt”. Ook andere FPÖ-kopstukken proberen speculaties over personeelswisselingen te ontkrachten. Strache schreef op Facebook dat de partij „geschiedenis heeft geschreven”. Van soul-searching na het verlies of koerswijziging wil hij niet horen.

Analisten denken dat de FPÖ er niet aan ontkomt. De partij was voor het eerst in de historie dichtbij het presidentschap, maar het verlies was groter dan verwacht: winnaar Alexander van der Bellen scoorde 53,8 procent, Hofer 46,2 procent. In Oostenrijkse termen is dit een landslide. De meeste naoorlogse presidenten wonnen met kleinere marges. De eerste keer dat Hofer het tegen Van der Bellen opnam, eind mei – waarna het wegens procedurefouten over moest – won Van der Bellen nipt: 50,3 procent.

Hofer verloor in zes maanden dus veel kiezers. Ook kwamen meer kiezers van Van der Bellen opdagen – de opkomst was dit keer hoger. Nu de FPÖ moet focussen op de volgende stembusgang – parlementsverkiezingen in 2018, wellicht eerder – zijn interne discussies over de koers onvermijdelijk. De partij wil geen twee debacles op rij.

Zoektocht naar coalitiepartner

De FPÖ is volgens peilingen de grootste partij: 34 procent. Voorzitter Strache, die de confrontatie niet schuwt, wil kanselier worden. De meer gepolijste Hofer zou, als president, het pad voor hem effenen. De FPÖ is niet groot genoeg om alleen te regeren en moet coalities met andere partijen aangaan. Hoe groter de FPÖ, hoe makkelijker dat is. De partij lijkt de socialistische SPÖ als partner te prefereren, niet de conservatieve ÖVP. Aanvallen op ÖVP-politici zijn zondagavond begonnen.
Ook partijgenoten vinden dat Hofer in de laatste campagneweken te bot was. Van der Bellen zou dement zijn, communist, kankerpatient, spion voor Oostbloklanden, enzovoort. Hofer beledigde hem zoals Donald Trump in de VS Hillary Clinton beledigde. FPÖ-parlementarier Andreas Mölzer zei achteraf tegen Die Presse: „Trump is van nature een schreeuwer, een rouwdouwer. Hofer niet. Zo scherp zijn past niet bij hem. Het is niet authentiek.”

Mölzer: „De FPÖ moet een alternatief zijn voor het Oostenrijkse systeem, omdat ze het opneemt voor de autochtone bevolking en het behoud van de Oostenrijkse identiteit, en tegen massamigratie en sociale fraude is. Als ze daarvan afwijkt, zet ze zichzelf buitenspel.”

Hofer populairder dan Strache

Volgens een recente ‘vertrouwensindex’ van persbureau APA is Hofer populairder dan Strache. Hofer is zelfs de enige FPÖ-politicus die positief scoort – de rest wordt meer gewantrouwd dan vertrouwd. Strache maakte mensen bang met waarschuwingen voor een ‘burgeroorlog’. Dat laatste kwam als een boemerang terug toen een 89-jarige Oostenrijkse, Gertrude, vlak voor de verkiezingen mensen vroeg niet op een partij te stemmen die „het laagste in mensen naar boven haalt”. Dat had impact: Gertude had als kind ook meegemaakt hoe mensen in de jaren dertig werden bang gemaakt en opgehitst. Dat leidde tot een burgeroorlog. „De eerste dode op straat vergeet ik nooit.” De video werd 3 miljoen keer bekeken.


Hofer, nummer twee van de partij, is meestal beheerster dan Strache. Maar de laatste maanden werd ook hij steeds feller – en daalde hij meteen op de index. In de laatste tv-debatten was hij agressief en cynisch. In Amerika, waar de helft van de kiezers niet stemt, kwam Trump ermee weg. De Oostenrijkse opkomst was hoog: 74 procent.

Mensen niet bang genoeg?

Hofers aanvallen op zijn opponent stoorden velen. Van der Bellen bleef redelijk stoïcijns. Dat hielp hem: 40 procent van de Van der Bellen-stemmers zei vooral Hofer de pas te willen afsnijden. Sommigen denken dat de FPÖ, om die kiezers gerust te stellen, een gematigder campagne gaat voeren voor de parlementsverkiezingen.

Een nog vunziger campagne is eveneens denkbaar. De geldschieter van de Britse UKIP, Arron Banks, twitterde dat de FPÖ mensen niet bang genoeg had gemaakt. Hofer had verloren omdat „Oostenrijkers niet genoeg verkrachtingen en moorden hebben meegemaakt”.

Jarenlang had de FPÖ één sterke man: Strache. Nu heeft ze er twee. Personeelswisselingen zijn onnodig, opperde analist Thomas Hofer (geen familie) zondag: „Als de partij het rollenspel goed leert spelen, kan ze daar profijt van hebben.” Met een rouwdouwer als nummer één en een bedachtzamer strateeg op twee kan de partij beide registers naar believen opentrekken.