Na Rousseff heeft nu ook Temer het verbruid in Brazilië

Corruptie

Brazilianen zijn boos over een reeks aanpassingen die de regering-Temer in de anticorruptiewetgeving wil doorvoeren. Zo verwijderde de regering een clausule die klokkenluiders en getuigen moet beschermen.

Een meisje houdt een ballon vast met de tekst ‘Weg met Temer’ tijdens een protestmars in São Paolo vorige week. Foto Nacho Doce/Reuters

In Brazilië loopt de temperatuur hoog op dezer dagen. Niet doordat het zomer wordt, maar doordat de Brazilianen al dagenlang demonstreren tegen een wetsvoorstel dat corrupte politici zou beschermen. Daardoor ligt de regering van de Braziliaanse president Michel Temer (76), die zes maanden geleden de macht overnam van de afgezette president Dilma Rousseff, nu zelf zwaar onder vuur.

De woede van de Brazilianen betreft een reeks aanpassingen die de regering Temer wil doorvoeren in de anticorruptiewetgeving. Daarmee verandert deze wet, die bedoeld is om onafhankelijke rechters te beschermen, op zo’n manier dat het juist moeilijker wordt om corrupte politici te vervolgen. Zo verwijderde de regering een speciale clausule uit de wet die klokkenluiders en getuigen bescherming biedt. De meest omstreden toevoeging is echter dat rechters die hun gezag ‘misbruiken’ de gevangenis kunnen ingaan. Zo kunnen rechters worden vervolgd wanneer ze informatie over het onderzoek naar buiten brengen.

Toeval is dat niet: Brazilië is al ruim twee jaar verwikkeld in een corruptieschandaal rond het (semi)staatsoliebedrijf Petrobras. Tientallen politici zijn hierbij betrokken, zowel uit de arbeiderspartij (PT) van de afgezette president Rousseff, als uit de regerende sociaal-democratische partij (PMDB) – partijgenoten en vertrouwelingen dus van president Temer. Zo’n 250 parlementariërs, de helft van het totale aantal in het Congres, worden persoonlijk in verband gebracht met dit schandaal.

Deze mensen zien vervolging gevaarlijk dichtbij komen: een voortvarend team van jonge rechters, onder leiding van de ambitieuze Sergio Moro, boekte de laatste jaren veel succes met het laten opsluiten van corrupte politici in het Petrobras-schandaal. Het is een unicum in het land, waar de politieke en economische elite tot voor kort onaantastbaar was.

Winst voor corruptie

„Deze wet is een klap in het gezicht van de Braziliaanse democratie en winst voor de corruptie”, aldus Roberto Veloso, voorzitter van de Braziliaanse Vereniging van Federale Rechters verbitterd. Het wetsvoorstel is al goedgekeurd door het Lagerhuis van het Congres en moet nu nog door de Senaat.

De manifestaties, die in omvang nog altijd stukken kleiner zijn dan de protesten tegen oud-president Rousseff, geven ook uiting aan een bredere onvrede. Brazilië maakt de ergste economische crisis door in dertig jaar. De werkloosheid bedraagt 12 procent en de economie kromp het afgelopen jaar met 4 procent. Een verbetering is nog niet in zicht.

Ook op andere vlakken kreeg president Temer tegenslagen te verduren. Zo werd deze week Senaatsvoorzitter Renan Calheiros, partijgenoot van Temer, door een rechter van het Hooggerechtshof uit zijn functie gezet wegens corruptie. Calheiros weigerde echter op te stappen. Een constitutionele crisis dreigde en na een algemene stemming van het gehele Hooggerechtshof mocht Calheiros alsnog Senaatsvoorzitter blijven.

Calheiros is niet de eerste die in opspraak raakte. In de zes maanden die Temer regeert, moesten al zes ministers opstappen, van wie vier wegens corruptie.

Zelf komt Temer er niet veel beter vanaf: hij wordt ervan beschuldigd ingegrepen te hebben om de privébelangen van een regeringssecretaris, Geddel Vieira Lima, veilig te stellen. Temer zou zijn minister van Cultuur opgedragen hebben een monumentenwet te omzeilen, opdat de bouw van een luxueuze woontoren in de noordoostelijke stad Salvador da Bahia kon doorgaan. Vieira Lima had in die toren geïnvesteerd, en dreigde zijn geld mis te lopen.

Kwetsbare positie

Dit alles brengt Temer in een kwetsbare positie. Hoewel het Congres vooralsnog op zijn hand is, daalt zijn populariteit onder de bevolking met de dag. En dat realiseert de president zich: hij verschijnt zo min mogelijk in het openbaar om te voorkomen dat hij publiekelijk wordt uitgejouwd, zoals dat in augustus massaal gebeurde bij de openings- en sluitingsceremonie van de Olympische Spelen.

In 2018 zijn er verkiezingen in Brazilië. Hoewel de oppositie onderzoekt of ze nog voor die tijd een afzettingsprocedure tegen Temer kunnen beginnen, lijkt de kans daarop beperkt zolang Temer voldoende steun geniet in het Congres. De Braziliaanse bevolking zal zich echter niet neerleggen bij de maatregelen die bedoeld lijken om de strijd tegen corruptie te blokkeren. Met massale protestacties zal zij zich tegen Temer en zijn ploeg keren – zoals dat eerder dit jaar gebeurde bij zijn voorganger Dilma Rousseff.