‘In Brazilië worden iedere dag 1.500 vrouwen verkracht’

Dat schreef NRC vorige week dinsdag.

De aanleiding

NRC-correspondent in Latijns-Amerika Nina Jurna schreef vorige weekover de met seks doordrenkte Braziliaanse samenleving, waarin seksueel geweld en machismo een groot probleem zijn. Hierin meldde ze ook: „In Brazilië worden iedere dag 1.500 vrouwen verkracht.”

Waar is het op gebaseerd?

Jurna baseert zich op veelgeciteerd onderzoek uit 2013 van IPEA, een aan de Braziliaanse overheid gelieerd onderzoeksinstituut. Uit het onderzoek zou blijken dat in Brazilië jaarlijks „ten minste” 527.000 verkrachtingen plaatsvinden. Jurna heeft dat aantal gedeeld door het aantal dagen van het jaar, en kwam zo uit op het aantal van 1.500 verkrachte vrouwen per dag.

En, klopt het?

Er is een aantal kanttekeningen te plaatsen bij het getal. Zo is 527.000 gedeeld door 365 niet 1.500 maar 1.444. Jurna rondde dat getal naar boven af, omdat IPEA rept over „ten minste” 527.000 verkrachtingen.

Los daarvan: 527.000 is geen hard cijfer. Het aantal verkrachtingen is notoir lastig te meten. De meldingen van verkrachtingszaken bij de politie zijn een slechte graadmeter: volgens meerdere schattingen van wetenschappers maken die in Brazilië nog geen 10 procent uit van het werkelijke aantal verkrachtingen. Het vertrouwen in de politie is in Brazilië gering, en intimidatie van verkrachtingsslachtoffers door mannelijke politieverhoorders is geen zeldzaamheid.

Die 527.000, zo schrijft IPEA zelf, is dan ook een schatting, gebaseerd op een enquête uit 2013 onder 3.372 huishoudens. Die enquête had echter niet seksueel geweld als belangrijkste onderzoeksdoel, schrijft IPEA desgevraagd per e-mail. „Daarvoor zou onderzoek met een nauwkeuriger methodiek noodzakelijk zijn.”

Een slag in de lucht is dat getal uit 2013 echter ook weer niet, schrijft IPEA. Het instituut verwijst naar cijfers van het Braziliaanse Forum van Publieke Veiligheid (FBSP), waaruit blijkt dat er in 2012 50.617 officiële meldingen van verkrachtingen waren. Vermenigvuldigd met tien (omdat wetenschappers denken dat het aantal werkelijke verkrachtingen tien keer groter is dan het aantal meldingen) komt het cijfer dicht bij de 527.000. Aan de andere kant: 2012 ligt alweer even achter ons. Het meest recente cijfer van de FBSP komt uit 2015 en laat een lager aantal meldingen van verkrachtingen zien: 45.460.

Er is nog een kanttekening. Die 527.000 betreft het totaal aantal verkrachtingen, dus zowel van vrouwen als mannen. Mannen maken 11 procent van de slachtoffers uit, blijkt uit gegevens van het Braziliaanse ministerie van Volksgezondheid. Bovendien, wat IPEA níét meldt in de veelgedeelde samenvatting maar wél in het volledige onderzoeksrapport zelf: tot die 527.000 worden ook pogingen tot verkrachting gerekend. Op een vraag over de verhouding tussen het aantal verkrachtingspogingen en het aantal verkrachtingen zelf, blijft IPEA het antwoord schuldig.

Hoe het ook zij: om op basis van het getal van „ten minste” 527.000 iets te zeggen over het aantal dagelijks verkrachte vrouwen in Brazilië, zou je van dat totaal in elk geval de 11 procent mannelijke slachtoffers moeten afhalen. Dan blijven er 469.000 vrouwen over. Gedeeld door 365 komt dat neer op 1.285 per dag. En dat is dan de ondergrens van het aantal Braziliaanse vrouwen dat volgens de meest aangehaalde schatting dagelijks te maken krijgt met verkrachting of een poging daartoe.

Conclusie

Nina Jurna schrijft: dagelijks worden 1.500 vrouwen in Brazilië verkracht. Afgaand op de cijfers moet dat zijn: zeker 1.285 vrouwen. Maar ook dat getal suggereert een stelligheid die het achterliggende cijfermateriaal niet waarmaakt. De methodiek van het onderzoek laat te wensen over, nog los van het feit dat het turven van verkrachtingen sowieso problematisch is – en zeker in Brazilië. De stelling is derhalve niet te checken.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt