Uniek fossiel: een dinostaart in barnsteen bewaard

Paleontologie

Voor het eerst is een stukje van een dinosaurus in barnsteen gevonden. Het dier had primitieve veren, bruin en wit.

De fantasie van de tekenaar: een kleine dino loopt onder een tak door waar massaal hars uit vloeit. Tekening Chung-tat Cheung

Een écht dinostaartje van 100 miljoen jaar oud in een goudkleurig klompje barnsteen. De staart is met huid en veren bewaard in het versteende hars. Het is het ultieme bewijs dat vogelachtige dino’s veren droegen. Dit unieke fossiel beschreven Chinese paleontologen donderdagavond in Current Biology.

Collega’s bejubelen de vondst. „Uniek en prachtig. Een zwarte zwaan”, zegt Jakob Vinther. „Zelfs Jurassic Park-auteur Michael Crichton kon niet bedenken dat er in barnsteen een dinosaurus past”, laat Richard Prum, een expert in de evolutie van veren, weten. „In barnsteen zijn insecten, stuifmeel, bloemen en losse veren gevonden”, zegt David Hone, „maar ik heb nog nooit gehoord van barnsteen met een dino erin.”

Reconstructie

Het staartstukje is 3,7 centimeter lang. De staart is te lang en flexibel om van een vogel te zijn. Waarschijnlijk was het de staart van een jonge dino die nauw verwant was aan moderne vogels. De onderzoekers durven het fossiel geen soortnaam te geven, daarvoor zijn er te weinig beenderen zichtbaar. Ze reconstrueerden wel het verenkleed van het diertje: kastanjebruin van boven en lichter, of wit van onderen.

Het stukje barnsteen komt uit Birma. Birmees barnsteen is geliefd onder paleontologen. Het barnsteen is er rijk aan fossielen en oud genoeg voor dino’s van 100 miljoen jaar oud. De eerste auteur van het artikel, Lida Xing, kocht het fossiel van een Birmese mijnwerker.

Ook spieren, bindweefsel en huid van de onbekende dino zijn in de gestolde hars bewaard gebleven.

Dat sommige dino’s veren droegen was bekend van platgedrukte fossielen met groezelige veerafdrukken. Maar deze staart is driedimensionaal: onderzoekers kunnen precies zien waar veren zaten en welke vorm ze hadden.

De veren hebben nog geen stevige, centrale schacht. Wel zijn er al extreem fijne vertakkingen tot op de micrometer zichtbaar: de baardjes. Bij moderne vogels haken die baardjes in elkaar om de vlag, een aaneengesloten geheel te vormen. „Dit is fantastisch bewijs dat veren een vlag kregen vóórdat de centrale schacht ontstond”, zegt verenexpert Prum.

Bloedresten

Het bijzondere fossiel levert ook verder bewijs voor het idee dat veren in eerste instantie niet evolueerden om mee te vliegen, maar als isolatie om het dier warm te houden, of om mee te pronken. Pas later gingen vogelachtige dino’s zweven of vliegen.

Ook spieren, bindweefsel en huid van de onbekende dino zijn in de gestolde hars bewaard gebleven. De huid lijkt gekrompen en aan de wervels te kleven. De onderzoekers denken dat de staart al uitgedroogd was. Bij röntgenonderzoek vonden de onderzoekers zelfs ijzeratomen: overblijfsels van bloed dat ooit door de staart stroomde en in het barnsteen bewaard gebleven. De kans dat er nog DNA in die bloedresten zit is echter teleurstellend klein: vrijwel nul.