Commentaar

Een buitengrens moet stevig zijn, niet dodelijk

De vluchtelingencrisis is niet voorbij. Volgens de VN is 2016 het dodelijkste jaar op de Middellandse Zee tot nu toe. Terwijl de stroom mensen richting Europa duidelijk afneemt, groeit het aantal mensen dat de overtocht niet overleeft. Dat deze ontzagwekkende tragedie zich aan de grenzen van het beschaafde Europa afspeelt, werd even van de voorpagina’s verdrongen door ander nieuws (Trump, Renzi, Zwarte Piet).

Kwamen in 2015 ruim één miljoen mensen over zee naar Europa, dit jaar zijn het er vooralsnog ‘slechts’ 350.000. De overtocht is wel veel gevaarlijker geworden. Vorig jaar viel er één dode op 269 vluchtelingen te betreuren, in de eerste negen maanden van dit jaar één op 88 vluchtelingen. Vorig jaar stierven 3.771 mensen op zee, in de eerste elf maanden van dit jaar 4.715.

Experts geven verschillende verklaringen voor de stijging. De cijfers worden beter bijgehouden, meer mensen nemen de gevaarlijke Italië-route, die langer is en vaker geteisterd wordt door zwaar weer. De smokkelaars die de zee opgaan vanaf de Libische kust nemen bovendien meer risico. Ze laden meer vluchtelingen op slechtere boten. Migranten maken mogelijk een afweging van de risico’s in de wetenschap dat schepen van ngo’s niet wachten totdat de gammele bootjes opdoemen voor de Europese kust, maar de vluchtelingen al voor de Libische kust opwachten. De regelmatige reddingsacties over lange afstand nemen zo onbedoeld het karakter aan van een vaste pendeldienst. Cynische berekening blijft de kern van het zakelijke model van mensensmokkel.

Het zou fout zijn cynisme met cynisme te beantwoorden. De daling van het aantal mensen dat de oversteek waagt, maakt het probleem beheersbaarder, maar dat mag geen excuus zijn om met minder energie te zoeken naar werkbare en humane oplossingen.

Het voorstel om bootjes zomaar terug te slepen naar Noord-Afrika, zoals premier Rutte opperde, is beschamend. Het is alleen op het eerste gezicht logisch om migranten „die toch geen kans maken” op een verblijfsstatus niet naar Europa te laten reizen. Ruttes idee is inhumaan en gaat eraan voorbij dat het recht op asielaanvraag gerespecteerd moet worden. Vluchtelingen moeten de kans krijgen om hun zaak te bepleiten. Dat zou ook best in Noord-Afrika kunnen gebeuren. Om dat voor elkaar te krijgen zouden afspraken gemaakt moeten worden met landen als Marokko en Tunesië, zoals dat eerder met Turkije gebeurde –hoe onvolkomen en kwetsbaar die deal ook is.

Wegkijken is in elk geval geen optie, ook niet nu de aantallen die aankomen zijn gedaald. Een buitengrens moet stevig zijn, niet dodelijk.