ECB gaat langer door met opkopen van obligaties

Wel gaat de ECB voor het eerst in lange tijd ook op de rem: het maandelijkse opkoopbedrag gaat na maart 2017 omlaag.

ECB-president Mario Draghi op archiefbeeld. Foto Francois Lenoir / Reuters

De ECB verlengt haar omstreden opkoopprogramma van staats-en bedrijfsleningen met negen maanden, tot en met december 2017, zo besloot het ECB-bestuur donderdag in Frankfurt. De eerdere voorlopige einddatum was eind maart 2017.

Tegelijk wordt het huidige opkoopvolume, 80 miljard euro per maand, teruggeschroefd naar 60 miljard euro per maand. Dit is opvallend, want het is de eerste keer sinds het begin van het programma in 2015 dat de centrale bank mínder koopt in plaats van meer. Althans, als je kijkt naar het maandelijkse bedrag, want het totale volume van de opgekochte obligaties stijgt na het besluit van donderdag met 540 miljard euro. Dit komt bovenop de in totaal 1.800 miljard aan opkopen die de ECB al heeft gedaan, of nog wil doen tot en met maart 2017.

Wat de ECB gaat besluiten laten Draghi en zijn collega’s vaak vooraf al een beetje doorschemeren.

ECB-president Mario Draghi geeft tijdens een persconferentie om 14.30 toelichting bij het besluit.

Deur naar nieuwe verruiming blijft open

De verlaging van het maandelijkse bedrag van 80 naar 60 miljard zal op de financiële markten worden uitgelegd als ‘tapering’, het afbouwen van het extreem ruime monetaire beleid van de ECB. Klaas Knot, de president van De Nederlandsche Bank (DNB) die zitting heeft in het ECB-bestuur, dringt hier al enige tijd sterk op aan. Ook zijn Duitse collega, Jens Weidmann, wil af van de obligatiekoop.

De verlaging van het maandelijkse bedrag van 80 naar 60 miljard kan betekenen dat de ECB de aankopen na december verder verlaagt, maar dit is allerminst zeker. In een verklaring van de centrale bank staat dat, indien de economische situatie volgend jaar “minder gunstig wordt”, of als de “financiële condities” verslechteren, de ECB alsnog méér obligaties kan gaan kopen. Een einddatum van het opkoopprogramma, ook wel bekend als ‘kwantitatieve verruiming’, is dus nog niet in zicht.

Voorafgaand werd met twee scenario’s rekening gehouden. Tekst gaat verder onder de grafiek:

data7297876

Toch is het besluit van donderdag voorlopig even winst voor Knot, Weidmann en de rest van het Noord-Europese smaldeel binnen het ECB-bestuur dat kwantitatieve verruiming ziet zitten. Nu het maandelijkse opkoopbedrag eenmaal is verlaagd van 80 miljard naar 60 miljard euro, zal het lastig zijn het opkooptempo weer te verhogen.

Het opjagen van de inflatie

Toen de ECB begin 2015 begon met het grootschalig opkopen van obligaties, stemde Knot tegen dit besluit, samen met twee Duitse collega’s in het bestuur en de leden uit Estland en Oostenrijk. Knot meent dat het opkopen van obligaties – ook wel bekend als ‘kwantitatieve verruiming’ – negatieve effecten heeft. Zuid-Europese eurolanden zouden bijvoorbeeld minder snel geneigd zijn om te hervormen, omdat het opkoopbeleid de rentes op hun staatsleningen drukt. Ook kunnen zeepbellen te ontstaan op de financiële markten door de massale opkopen van de ECB, menen Knot en anderen.

De meerderheid binnen het 25-koppige bestuur is het eens met de Italiaan Draghi dat het opkopen van obligaties nodig is om de inflatie (nu 0,6 procent) op te stuwen richting het door de ECB nagestreefde niveau van vlak onder de 2 procent. De Fed, de Amerikaanse centrale bank, paste het instrument eerder toe, de Bank of England koopt sinds kort ook weer obligaties.

Het besluit van donderdag leest als een zorgvuldig uitgedokterd compromis tussen de ‘duiven’, hoofdzakelijk uit Zuid-Europese landen, en de ‘haviken’ uit Noord-Europa. Wél de obligatiekoop verlengen, maar ook een begin van ‘tapering’.

De ECB liet donderdag de huidige zeer lage rentetarieven ongewijzigd. Het hoofdtarief, voor banken die geld lenen bij de ECB, blijft staan op 0 procent. De depositorente blijft minus 0,4 procent. Dit betekent dat banken die aan het einde van de handelsdag overtollig geld stallen op een deposito bij de ECB, daarvoor moeten betalen.