Column

Betutteling

Dit wordt een ingewikkelde column, want uiteindelijk gaat hij over zelfbeschikking in een wereld die gedomineerd wordt door de ideologie van de vrije markt. Maar we beginnen simpel, bij de VVD. Deze week doken er oude campagnegifjes op tegen betutteling. Onder de betuttelpunten die belachelijk werden gemaakt was het verbod op gratis plastic zakjes, op oude auto’s in de binnenstad, op ballonnen en terrasverwarming. Volgens de VVD moet je mensen de vrije keuze laten en dat is pikant, want als coalitiepartner heeft de partij meegewerkt aan betuttelde maatregelen als het rookverbod, het verlagen van het zoutgehalte in brood en het verbod op de designer-drug 4-FA. Dit is casus één.

Casus twee is het verdienmodel van de Walt Disney Studio’s. We denken misschien dat ze daar kinderfilms maken, maar volgens een artikel in Forbes wordt Disney op Wall Street al lang niet meer beschouwd als een mediabedrijf, maar als een wereldwijde producent van consumentengoederen, zoals Nike. De films zijn niets meer dan een vehikel, een marketinginstrument om spulletjes te verkopen. Alleen al met Frozen verdiende Disney meer dan een miljard dollar aan merchandise.

Maar dat verdienmodel is misschien binnenkort verleden tijd. Staatssecretaris Martin van Rijn (Volksgezondheid, PvdA) heeft aan de Tweede Kamer laten weten dat hij werkt aan een verbod op het afbeelden van kinderidolen op de verpakking van ongezonde levensmiddelen. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om K3-artikelen, Buurman en Buurman-koekjes en Frozen-toetjes.

Dit verbod op verleidelijke verpakkingen deed mij denken aan de onlangs ingevoerde plicht om vieze plaatjes van enge ziektes af te drukken op sigarettenpakjes. Dit is casus drie.

Dit zijn drie voorbeelden van inperking van vrijheid, maar de verschillen zijn belangrijker dan de overeenkomsten. Want wanneer is overheidsregulering gerechtvaardigd? Het is goed en noodzakelijk om gedrag te verbieden dat anderen schaadt. Dat is wat de betuttelpunten die de VVD belachelijk maakt gemeen hebben: het gaat om het verbieden van gedrag dat het milieu schaadt en waar dus de hele mensheid hinder aan ondervindt.

De andere casus, inclusief de verboden waaraan de VVD heeft bijgedragen, zijn van een andere orde. Die gaan om overheidsingrepen voor je eigen bestwil. Niemand ondervindt er schade aan als ik rook, zout brood en Frozen-toetjes eet of onder de 4-FA zit. Iemand die willens en wetens ongezond gedrag vertoont dat alleen hemzelf schade berokkent, moet dat zelf weten. Dat is zijn goed recht. Anders is het hek van de dam. Als we ongezond gedrag gaan verbieden, dan wil ik om te beginnen ook eerst een verbod op drukke banen van meer dan 38 uur per week, want stress is een nog grotere risicofactor dan roken en Frozen-toetjes bij elkaar. Dan wil ik ook een verbod op topsport. Dat is pas ongezond.

Met dat verbod op plaatjes van kinderhelden op snoepgoed is trouwens nog iets merkwaardigs aan de hand. Kinderen zijn over het algemeen niet zeer koopkrachtig. Meestal kiezen ze niet zelf welke producten zij aanschaffen uit de schappen van de supermarkt. Dus dat verbod lijkt vooral bedoeld om ouders tegemoet te komen die een punthoofd krijgen van hun jengelend en dreinend kroost dat zeurt om Buurman en Buurman-koekjes.

Als we kiezen voor overheidsverboden voor je eigen bestwil, moeten we ook consequent zijn. Dan gaat het verbod op een leuk plaatje niet ver genoeg. Dan moeten we net zo doen als bij sigaretten en foto’s van enge ziektes op snoepgoed en frisdrank drukken. Dan wil ik ook verplicht levensgrote foto’s van stoflongen en verkeersslachtoffers op auto’s.

is schrijver en dichter