Onderzoek naar fraude met Europese subisidies

Europarlement

Het Europarlement wil een subsidiestop voor twee Europese stichtingen en een onderzoek naar fraude bij het ronselen van donateurs.

Foto Vincent Kessler/Reuters

Het Europees Parlement gaat twee pan-Europese stichtingen aanpakken door de EU-subsidie te stoppen en om een fraudeonderzoek te vragen. De organisaties zijn gelieerd aan het Britse UKIP en tot voor kort ook aan het Nederlandse VNL.

Het gaat om het op grote schaal ronselen van dubieuze donaties. Het parlement vindt de zaak zo ernstig dat OLAF, het Europees Bureau voor Fraudebestrijding, de zaak zou moeten onderzoeken. Dit blijkt uit nog vertrouwelijke nota’s in bezit van NRC.

Aanleiding vormen recente onthullingen van NRC en de Belgische onderzoekssite Apache rond de denktank IDDE en de hieraan verbonden partij ADDE. Zulke pan-Europese stichtingen kunnen EU-subsidie krijgen op voorwaarde dat ze 15 procent ‘eigen kapitaal’ meebrengen. De twee noodlijdende organisaties haalden deze drempel door donateurs te ‘ronselen’, in ruil voor opdrachten en contracten.

Het Europarlement stelde daarop een onderzoek in en ontdekte dat een grote meerderheid van de donateurs een tegenprestatie kreeg. Het parlement vindt dat ‘draaideurdonaties’ moeilijk als eigen middelen of echte donaties kunnen worden gekwalificeerd, aangezien de donateurs in kwestie er zelf flink baat bij hadden geld te schenken. Mogelijk is ook sprake van belangenverstrengeling, vandaar dat antifraudebureau OLAF erbij wordt gehaald. Dit geldt als een zware stap.

Europarlementariër Paul Nuttall, onlangs gekozen tot opvolger van UKIP-leider Nigel Farage, is de directeur van IDDE. VNL, de partij van Jan Roos, sneed de banden met IDDE en ADDE twee weken geleden door, na de onthullingen. Tot 11 november 2015 was Tweede Kamerlid Louis Bontes van VNL penningmeester van IDDE. Hij ontkent echter van de praktijken te hebben geweten.

GeenPeil

Medio november concludeerde het Europarlement al na een eerste onderzoek dat IDDE en ADDE samen voor minstens 500.000 euro aan EU-subsidies oneigenlijk hebben besteed, aan nationale verkiezingen en referenda, onder meer dat over het Oekraïne-verdrag in Nederland. Zo werd een advertentie in De Telegraaf van referendumorganisatie GeenPeil, inmiddels een politieke partij, mede gefinancierd met geld van IDDE. Volgens de regels mag dat niet. De partij en denktank, die het onderzoek stelselmatig frustreerden, moeten dit geld nu terugbetalen.

In het tweede interne onderzoek, ditmaal rond de donaties, haalde de parlementaire administratie nieuwe feiten boven tafel over door NRC en Apache beschreven ‘draaideurgiften’. Zo blijkt de eigenaar van het Nederlandse Buildnet Webservices, dat 5.000 euro doneerde aan IDDE, de broer te zijn van Eline van den Broek-Altenburg, wier onderzoeksbureau Quid Novi Foundation een contract kreeg van IDDE ter waarde van 35.000 euro.

Voormalig lijsttrekker Libertas

Eline van den Broek was in 2009 lijsttrekker bij de Europese verkiezingen voor de pan-Europese partij Libertas. Zij is weer de vrouw van J. Altenburg, die onder zijn eigen naam en via de stichting Jalte Holding in totaal 15.000 euro doneerde aan IDDE. Altenburg reageert niet op verzoeken tot contact.

Het Europarlement stelt voor om de subsidies aan IDDE stop te zetten, zolang er nog onderzoeken lopen. Dat betekent dat de stichting dit jaar nog een laatste tranche van 89.000 misloopt, en volgend jaar helemaal geen geld meer krijgt. ADDE zal nog wel subsidie krijgen, maar het parlement gaat hiervan nog maar 40 procent voorschieten in plaats van de gebruikelijke 80 procent. Voorwaarde is wel dat ADDE een bankgarantie regelt. De facto wordt de geldkraan daarmee dichtgedraaid. IDDE kreeg in 2015 zo’n 730.000 euro aan Europese subsidies. ADDE kreeg 1,3 miljoen euro.

Oud-president van Litouwen

De parlementaire administratie zet ook vraagtekens bij het inhuren van Inga Stumbriene als pr-expert: ADDE betaalde daar 24.000 euro voor. Zij is de dochter van Europarlementariër Rolandas Paksas, de Litouwse ex-president. Die werd in 2004 uit zijn ambt gezet wegens belangenverstrengeling, na onthullingen over een Russische zakenman die diens campagne financierde in ruil voor het Litouwse staatsburgerschap. Paksas is vicevoorzitter van het bestuur van ADDE.

Ook is er meer duidelijkheid over Divi Cosmetics, de groothandel in parfum uit het Belgische Izegem. Het bedrijf staat voor 12.000 euro op IDDE-donatielijst. Volgens het Europarlement kreeg een ander bedrijf, Nomokratos VZW, vervolgens 20.000 euro. De directeur daarvan, Manuel Dierickx-Visschers, is tevens mede-eigenaar van Divi Cosmetics. In Finland doneerde Kristina Pentti van de Libera Foundation 12.000 euro en kreeg er 20.000 euro aan Europese subsidies voor terug.

Ruzie VNL met ADDE en IDDE

Intussen heeft VNL knallende ruzie met ADDE en IDDE. In een zaterdag op website Follow the Money gepubliceerd artikel beweren de twee organisaties dat zij VNL er zelf hebben uitgegooid. Aanleiding zou een conferentie zijn in Stockholm, begin november, waar Jan Roos zich in beschonken toestand zou hebben misdragen. VNL ontkent dat dit is gebeurd en zegt „juridische stappen” te overwegen tegen de auteur van het artikel. De subsidiekwestie was „de enige reden” om de samenwerking te beëindigen, aldus de partij.

Uit uitgelekte e-mails die NRC en Apache konden inzien, blijkt dat VNL al langer twijfels had over de financiële praktijken van de pan-Europese clubs. Zo stelde IDDE voor om, in het kader van het Oekraïne-referendum, een campagnemeeting met Nigel Farage in Volendam mede te financieren. De bijeenkomst ging door op 4 april 2016, twee dagen voor het referendum. VNL zag echter af van het aanbod, omdat het betalen van nationale referenda met Europese subsidies niet mag. „We waren onzeker of dat wel in de haak was en besloten toen het evenement volledig zelf te betalen”, reageert een VNL-woordvoerder.