EU-partij waar VNL uitstapte verliest subsidie na ronselen donateurs

Het Europees Parlement vindt dat fraudewaakhond OLAF de zaak moet onderzoeken. VNL-Kamerlid Louis Bontes was penningmeester bij een betrokken stichting, maar ontkent op de hoogte te zijn geweest.

VNL-lijsttrekker Jan Roos in de Tweede Kamer. Bart Maat/ANP

Het Europees Parlement gaat twee pan-Europese, aan het Britse UKIP en tot voor kort aan de Nederlandse politieke partij VNL gelieerde organisaties afsnijden van EU-subsidies vanwege het op grote schaal ronselen van dubieuze donaties. Het parlement vindt de zaak zo groot dat OLAF, het Europees Bureau voor Fraudebestrijding, de zaak zou moeten onderzoeken. Dit blijkt uit nog vertrouwelijke nota’s in het bezit van NRC.

Aanleiding voor het besluit zijn recente onthullingen van NRC en de Belgische onderzoekssite Apache rondom denktank IDDE en de hieraan verbonden partij ADDE. Zulke pan-Europese stichtingen kunnen EU-subsidie krijgen op voorwaarde dat ze 15 procent ‘eigen kapitaal’ meebrengen. De twee financieel noodlijdende organisaties haalden deze drempel door donateurs te ‘ronselen’, in ruil voor opdrachten en contracten, zo ontdekten NRC en Apache.

Tegenprestaties voor donaties

Het Europarlement stelde daarop een onderzoek in en ontdekte dat een grote meerderheid van de donateurs een tegenprestatie heeft gekregen. Het parlement vindt dat ‘draaideurdonaties’ moeilijk als eigen middelen of als echte donaties kunnen worden gekwalificeerd, aangezien de donateurs in kwestie er zelf flink baat bij hadden om geld te schenken. Mogelijk is er ook sprake van illegale belangenverstrengeling, vandaar dat OLAF er nu bij wordt gehaald. Het inschakelen van het anti-fraudebureau geldt als een zware stap.

Europarlementariër Paul Nuttall, onlangs gekozen tot opvolger van UKIP-leider Nigel Farage, is de directeur van IDDE. VNL, de partij van Jan Roos, sneed de banden met IDDE en ADDE twee weken geleden door, na de publicaties van NRC en Apache. Tot 11 november 2015 was Tweede Kamerlid Louis Bontes van VNL officieel penningmeester van IDDE. Hij ontkent van de praktijken te hebben geweten.

GeenPeil

Medio november concludeerde het Europarlement al na een eerste onderzoek dat IDDE en ADDE samen voor minstens 500.000 euro aan EU-subsidies oneigenlijk hebben besteed, aan nationale verkiezingen en referenda, onder meer dat over het Oekraïne-verdrag in Nederland. Zo werd een advertentie in De Telegraaf van referendumorganisatie GeenPeil, ondertussen een politieke partij, mede gefinancierd met geld van IDDE. Volgens de regels mag dat niet. De partij en de denktank, die het onderzoek stelselmatig frustreerden, moeten dit geld nu terugbetalen.

In het tweede interne onderzoek, ditmaal rondom de donaties, duikelde de parlementaire administratie nieuwe feiten op over al door NRC en Apache beschreven draaideur-giften. Zo blijkt de eigenaar van het Nederlandse Buildnet Webservices, dat 5000 euro doneerde aan IDDE, de broer te zijn van Eline van den Broek-Altenburg, wier onderzoeksbureau (Quid Novi Foundation) van IDDE een contract kreeg ter waarde van 35.000 euro.

Voormalig lijsttrekker Libertas

Eline van den Broek was in 2009 lijsttrekker bij de Europese verkiezingen voor de pan-Europese partij Libertas. Zij is weer de vrouw van J. Altenburg, die onder zijn eigen naam en via de stichting Jalte Holding in totaal 15.000 euro doneerde aan IDDE. Altenburg reageert niet op verzoeken tot contact.

Het Europees Parlement stelt voor om de subsidies aan IDDE stop te zetten, zolang er nog onderzoeken lopen. Dat betekent dat de stichting dit jaar nog een laatste tranche van 89.000 misloopt, en volgend jaar helemaal geen geld meer krijgt. ADDE krijgt nog wel subsidie, maar het parlement gaat hiervan nog maar 40 procent voorschieten, in plaats van de gebruikelijke 80 procent. Voorwaarde is wel dat ADDE een bankgarantie regelt. De facto wordt de geldkraan daarmee dichtgedraaid. IDDE kreeg in 2015 zo’n 730.000 euro aan Europese subsidies. ADDE kreeg 1,3 miljoen euro.

Oud-president van Litouwen

De parlementaire administratie zet ook vraagtekens bij het inhuren van Inga Stumbriene als pr-expert: ADDE betaalde daar 24.000 euro voor. Zij is de dochter van Europarlementariër Rolandas Paksas, de Litouwse ex-president. Die werd in 2004 uit zijn ambt gezet wegens belangenverstrengeling met een Russische zakenman, die diens campagne financierde en daar het Litouwse staatsburgerschap voor terugkreeg. Paksas zit tevens als vice-voorzitter in het bestuur van ADDE.

Ook is er meer duidelijkheid over Divi Cosmetics, de groothandel in parfum uit het Belgische Izegem. Het bedrijf staat voor 12.000 euro op IDDE-donatielijst. Volgens het Europarlement kreeg een ander bedrijf, Nomokratos VZW, vervolgens 20.000 euro. De directeur daarvan, Manuel Dierickx-Visschers, is tevens mede-eigenaar van Divi Cosmetics. In Finland doneerde Kristina Pentti van de Libera Foundation 12,000 euro en kreeg er 20,000 euro aan Europese subsidies voor terug.

Ruzie VNL met ADDE en IDDE

Intussen heeft VNL knallende ruzie met ADDE en IDDE. In een zaterdag op website Follow the Money gepubliceerd artikel beweren de twee organisaties dat zij VNL er zelf hebben uitgegooid. Aanleiding zou een conferentie zijn in Stockholm, begin november, waar Jan Roos zich in beschonken toestand zou hebben misdragen. VNL ontkent dat, overweegt „juridische stappen” tegen de auteur van het artikel en zegt dat de subsidiekwestie ,,de enige reden” is geweest om de samenwerking te beëindigen.

Uit uitgelekte e-mails die NRC en Apache konden inzien, blijkt dat VNL al langer twijfels had over de financiële praktijken van de pan-Europese clubs. Zo stelde IDDE voor om, in het kader van het Oekraïne-referendum, een campagne-meeting met Nigel Farage in Volendam mede te financieren. De bijeenkomst ging door op 4 april 2016, twee dagen voor het referendum. VNL zag echter af van het aanbod, omdat het betalen van nationale referenda met Europese subsidies niet mag. „We waren onzeker of dat wel in de haak was en besloten toen het evenement volledig zelf te betalen”, reageert een VNL-woordvoerder.