en verlichte boortoren van de NAM bij avondlicht op een productielocatie voor aardgas nabij het dorp ’t Zandt.

Foto: Vincent Jannink/ANP

De politieke nalatenschap van Henk Kamp: het einde aan het gas-tijdperk

Henk Kamp, minister van Economische Zaken

Fossiele brandstoffen gaan eruit. Niemand ontkomt aan de gevolgen van de energietransitie. Maar het moet, zegt minister Kamp. „We gaan dit doen.”

Foto: Bart Maat/ANP

Foto: Bart Maat/ANP

Over dertig jaar zijn alle gasleidingen uit de straten verdwenen. Voor de verwarming van onze volledig geïsoleerde huizen gebruiken we dan warmtenetten, waarin restwarmte uit de industrie en warm water uit diepe gaten in de grond (geothermie) wordt rondgepompt. Koken doen we elektrisch, autorijden in hoofdzaak ook, al zal een deel van het wagenpark op waterstof lopen. Grote delen van de Noordzee zijn volgebouwd met windparken die ons van de nodige stroom voorzien.

Sciencefiction? Nee, het is de Energieagenda waarin het kabinet het beleid tot 2050 schetst. In die tijd moet Nederland de uitstoot van schadelijke broeikasgassen hebben teruggebracht tot bijna nul procent. Dat is afgesproken in het klimaatverdrag van Parijs dat 197 landen vorig jaar overeenkwamen om verdere opwarming van de aarde te voorkomen.

Het is een juridisch bindend document en ook Nederland moet aan de bak. En wel meteen, want een „geleidelijke energietransitie” biedt economische kansen en voorkomt dat we op het laatst een dure en ontwrichtende inhaalslag moeten maken, zegt minister Kamp (Economische Zaken, VVD).

Koken zonder gas, is dat wel lekker?: Mogen we niet meer op gas koken?

De Energieagenda die woensdag naar de Tweede Kamer is gestuurd, is zijn politieke nalatenschap op dit gebied. „Ik denk dat we er, zowel op korte termijn met het Energieakkoord, als op lange termijn met deze Energieagenda, uitgehaald hebben wat er uitgehaald kon worden binnen een kabinetsperiode”.

Wanneer verdwijnt het gas uit onze huizen?

„Dat zal geleidelijk gebeuren. In nieuwe wijken zal niet automatisch meer gasinfrastructuur worden aangelegd. Die wijken worden aangesloten op warmtenetten zodra dat kan, of ze krijgen andere warmtevoorzieningen. Oudere wijken komen daarna aan de beurt als er bijvoorbeeld een grootscheepse renovatie plaatsvindt. Dat hele proces zal tot 2050 duren.”

Nu moet iedere woning verplicht aangesloten worden op het gasnet. Daarvoor in de plaats komt een recht op andere vormen van energie. Wanneer vervalt de aansluitplicht voor gas?

„We komen zo snel mogelijk met een wetswijziging waarin dat geregeld wordt. We geven de gemeenten de regie. Die moeten de afweging maken welke wijk eerst en welke wijk later aan de beurt is.”

De gemeenten krijgen dus meer taken toebedeeld. Krijgen ze daar ook extra geld voor?

„Het gaat om de regie, zij hoeven dat niet te financieren. Als er financiële aanpassingen nodig zijn van de gemeentebudgetten zullen we dat met hen bespreken. Maar we hebben nog tot 2023 om dit soort zaken goed te regelen. Tot die tijd loopt het Energieakkoord. Daarin hebben we met onder andere energiebedrijven, werknemers en natuur- en milieuorganisaties gedetailleerd afgesproken hoe we bereiken dat in 2023 16 procent van de energie duurzaam wordt opgewekt. Deze Energieagenda gaat over de periode daarna, tot 2050.”

Het aardgas gaat er dus uit. Is dat genoeg, of moet er nog meer gebeuren?

„We gaan elektrisch rijden. Het is de bedoeling dat er in 2035 alleen nog maar elektrische auto’s of auto’s op waterstof verkocht worden. Dus geen auto’s meer die rijden op benzine, diesel of zelfs lpg. Het openbaar vervoer denkt al aan een termijn van vijf jaar om duurzaam te worden. Het hele vrachtverkeer moet ook overschakelen van diesel naar biobrandstoffen voor 2050.”

Wat gebeurt er met de huizen?

„De hele woningvoorraad moet worden geïsoleerd. De corporatiewoningen komen het eerst aan de beurt. Minister Blok van Wonen heeft al gezegd dat die allemaal energielabel C moeten krijgen.”

En wanneer is de tochtige jarendertigwoning aan de beurt?

Ook dat gaat geleidelijk, in 2050 moet het af zijn.”

Merkt de consument er nog meer van?

„Ja, de opslag van energie komt voor een deel bij consumenten terecht. Zij gaan stroom afnemen en opslaan op het moment dat de prijs laag is. Ze gaan ook zelf steeds meer stroom produceren door zonnepanelen. Die stroom is voor eigen gebruik, maar zal ook dienen als buffer voor de elektriciteitsbedrijven die de voorraad thuis kunnen aanspreken op het moment dat er te weinig stroom op het net komt omdat zon en wind onvoldoende leveren. Het wordt een wisselwerking tussen grootschalige elektriciteitsproducenten die de balans op het net moeten garanderen en al die individuele consumenten. De slimme meter moet daarbij een belangrijke rol gaan spelen.”

Gaat het allemaal wel snel genoeg? Een organisatie als Greenpeace vindt van niet.

„Het tempo ligt al extreem hoog. Afgelopen jaar hebben we 9 miljard euro toegezegd voor de opwekking van duurzame, groene energie. Voor het komende halfjaar ligt er alweer 6 miljard klaar. Tot 2023 ligt de planning gedetailleerd vast. Met de Energieagenda zetten we de grotere lijnen neer tot 2050. Die moeten natuurlijk nog wel worden uitgewerkt tot wettelijke verplichtingen.”

Dat ligt dus straks bij de kabinetsformatie op tafel?

„Dat zal ongetwijfeld een van de onderwerpen zijn, al was het maar vanwege de enorme financiële implicaties van deze transitie.”

Het document is een beetje vaag over de kosten voor de consument. Die moeten „betaalbaar” zijn, maar wat betekent dat?

„We moeten deze overgang maken en dat gaan we dus ook gewoon doen. De prijzen van olie en gas zijn al gedaald, dat compenseert een deel van de hoge energierekening. Een hele nieuwe infrastructuur opbouwen gaat veel kosten, maar we drukken die kosten zo veel mogelijk door bijvoorbeeld producenten bij aanbestedingen te laten concurreren op prijs.”

En de consument?

Iedereen zal die overgang merken. Doordat je aan de horizon op zee soms windmolens ziet staan of doordat er in de buurt waar je woont windmolens op land komen. Iedereen zal er op een of andere manier mee te maken krijgen. En de kosten zullen gedragen moeten worden door de hele samenleving.”

Is dit document uw politieke nalatenschap?

„Als het om energie gaat heb ik drie dingen gedaan. Ten eerste het Energieakkoord waarin afspraken zijn gemaakt tot 2023. Vervolgens heb ik ervoor gezorgd dat die afspraken ook echt gerealiseerd worden. En nu ben ik bezig met de grote lijnen tot 2050. Ik denk dat dit is wat ik in deze kabinetsperiode redelijkerwijs kon doen.”

    • Renée Postma