Opinie

Als ophef uitblijft, zal het misbruik voortduren

Regisseur Bertolucci wilde in Last Tango in Paris actrice Maria Schneider seksueel vernederen om „oprechte woede” te kunnen filmen. Dat is ook een vorm van aanranding, betoogt .

Maria Schneider in Last Tango in Paris. Foto ANP

Hierbij leg ik twee meerkeuzevragen aan u voor. Vraag 1: Een presidentskandidaat in een machtig westers land uit meermaals zijn minachting voor het vrouwelijke geslacht. Een handvol vrouwen beschuldigt hem van seksueel misbruik. Als gevolg hiervan:

A. Vormen de kiezers een blok waarmee ze zich als vanzelfsprekend achter de slachtoffers scharen; de kandidaat verliest de verkiezingen.

B. De kandidaat doet het af als ‘kleedkamerpraat’ en wint de verkiezingen. De vrouwen worden achtergelaten als ‘aangereden wild’ (zoals één van Trumps slachtoffers haar gevoel over zijn verkiezing beschreef – lees daarover in het stuk van Alma Mathijsen in NRC).

Vraag 2: Een gelauwerd regisseur bekent in een interview dat hij ooit een 19-jarige actrice in onwetendheid hield over de details van een verkrachtingsscène. Tijdens het acteren werd ze overrompeld door de bruutheid van haar 48-jarige tegenspeler. „Ik wilde een pure reactie”, zei de regisseur daarover. De film werd een klassieker. Wat was de reactie op dit interview?

A. De interviewer toont zich geschokt. De film komt op een zwarte lijst.

B. De interviewer maakt het gesprek af en stelt nauwelijks kritische vragen. Na een leven vol drugs en depressies overlijdt de actrice op 58-jarige leeftijd. Het goede imago van zowel regisseur als acteur blijft onaangetast. Er komt zelfs een nieuwe release van de film.

Het antwoord op bovenstaande vragen is twee keer ‘B’.

‘Overrompelingstechniek’ des Hollywood?!

De regisseur in vraag 2 is Bernardo Bertolucci. Zijn bekentenis over wat hij actrice Maria Schneider voor de film Last Tango in Paris (1972) aandeed, uitte hij in College Tour (2013) tegen journalist Twan Huys. Hij gaf toe zich schuldig te voelen, maar geen spijt te hebben.

Het belang van een mooie scène ging bij hem dus boven het belang van lichamelijke integriteit van de jonge actrice. In interviews gaf Schneider aan zich misbruikt te voelen. Ophef kwam er echter pas vorige week, toen actrice Jessica Chastain (Interstellar) het interview zag. „Aan alle mensen die deze film geweldig vinden”, twitterde ze. „Jullie kijken naar een 19-jarige die wordt verkracht door een 48-jarige man. De regisseur plande het zo. Ik ben er misselijk van.” Andere Hollywood-sterren vielen haar bij.

Misverstand, reageerde Bertolucci. Schneider zou hebben geweten van de verkrachtingsscène. Alleen over de details, met name dat boter als glijmiddel zou worden aangebracht, werd zij niet geïnformeerd. Bovendien is ‘overrompelingstechniek’ des Hollywood, aldus recensent Coen van Zwol. Met andere woorden: niet zeuren.

Begrip heeft voor onvrijwillige seks

Dat daadwerkelijke penetratie in de verkrachtingsscène niet plaatshad en er derhalve geen sprake kon zijn van aanranding is een verklaring voor het feit dat Schneider, toen ze nog leefde, niet werd gehoord. Een 19-jarige, onervaren maar ambitieuze actrice in het ongewisse houden over hoe de scène wordt gespeeld – met het doel oprechte ‘woede en vernedering’ te kunnen filmen – wordt kennelijk niet als aanranding beschouwd. Dit getuigt van een schrijnende kortzichtigheid die eraan bijdraagt dat veel slachtoffers geen gehoor vinden. Sterker: in veel gevallen zal verdere vernedering hun lot zijn. Ze kiezen daarom vaak voor zwijgen.

Het is niet altijd duidelijk wat wel en niet langer als toelaatbaar seksueel gedrag kan worden bestempeld. Mathijsen haalde in haar opiniestuk recent onderzoek van de Eurobarometer aan, dat aantoont dat een kwart van de Europeanen begrip heeft voor onvrijwillige seks. De vragen werden bewust omslachtig gesteld om politiek correcte antwoorden te voorkomen – wie is immers vóór seksueel misbruik?

Het onderzoek toont aan dat daders niet altijd weten dat zij een grens overgaan. Slachtoffers wegzetten als zeurders en ze daarmee monddood maken, draagt echter niet bij aan duidelijkheid over wanneer er sprake is van misbruik. Helaas lijkt met de verkiezing van Donald Trump een nieuwe stap gezet richting vergoelijking daarvan. Als vrouw, als moeder, als mens vraag ik: wanneer is de maat vol? A. Wanneer de helft van de Europeanen zegt begrip op te brengen voor onvrijwillige seks. B. Nu.