Column

Cashcrisis in India: we zijn net aan scheurbuik ontkomen

Joeri Boom New Delhi

India verklaarde sommige bankbiljetten in één klap ongeldig. Het bracht de huishoudster van Joeri Boom in grote problemen.

Foto Rupak De Chowdhuri/Reuters

Ik heb alle geldautomaten in de wijde omtrek gecheckt, en niet één werkt. Voor het filiaal van mijn bank, waar ik geld van mijn rekening zou kunnen opnemen, staat een rij van minstens vier uur, en dan nog is het de vraag of de bank niet door zijn geldvoorraad heen is als ik aan de beurt bent. Maar ik heb dringend geld nodig om Rajwanti, mijn huishoudster haar salaris te betalen. Als ik haar geen contant geld in handen geef, komen zij en haar twee zoontjes in grote problemen.

Het is de derde week van geldschaarste in India. Op 8 november kondigde premier Modi een verbluffende en naar Nederlandse maatstaven ongehoord autoritaire maatregel af. Om acht uur ’s avonds maakte hij in een nationale televisietoespraak bekend dat om middernacht alle biljetten van 500 en 1.000 roepie (respectievelijk 7 en 14 euro) ongeldig zouden zijn – goed voor ruim 80 procent van al het geld in omloop.

Het was Modi’s bedoeling, zei hij, de Indiase zwartgeldeconomie een slag toe te brengen. Vandaar de overrompelingstactiek: voorkomen moest worden dat zwart geld nog snel zou worden uitgegeven aan goud of andere waardevaste producten. En vandaar dat het omwisselen van oude biljetten aan een dagelijks maximum van omgerekend zo’n 60 euro werd gebonden. Ook het opnemen van geld kent een maximum per bankpas.

Zou hij beseft hebben hoe hard hij juist de armste Indiërs met zijn draconische maatregel trof? Misschien dacht Modi dat inmiddels vrijwel elk gezin een bankrekening bezat. Aan het begin van zijn ambtsperiode ruim twee jaar geleden dwong hij de banken Indiërs met kleine inkomens een rekening te verschaffen. Er werden miljoenen rekeningen geopend. Maar nog altijd hebben de meeste Indiërs er geen. ‘Heb ik niet’, zei een taxichauffeur bij wie ik vaste klant ben. ‘Daar doen wij niet aan’ zeiden de jongens van het snoep- en sigarettenstalletje op mijn buurtmarktje lacherig. Zelfs de eigenaar van een winkeltje in huishoudelijke producten antwoordde dat hij geen bankrekening had. Net zomin als mijn huishoudster.

Ik kan met mijn pinpas levensmiddelen betalen. Dat heb ik de afgelopen weken gedaan, voor mijzelf en mijn huishoudster. Maar verse groenten en fruit zijn alleen te krijgen met contant geld. Onze groenteboer kan ons niet langer op krediet leveren, anders gaat hij failliet. Zijn assortiment is drastisch gekrompen, want de aanvoerlijnen liggen op hun gat. Die draaien volledig op contant geld. 70 procent van de trucks staat stil omdat groothandelaren niet kunnen betalen voor de aanvoer, zegt een belangenorganisatie. De verkoop van landbouwproducten is met de helft gedaald, waardoor veel boeren geen geld hebben voor kunstmest en zaaigoed. Hoe slecht de operatie is voorbereid blijkt uit de tekortschietende capaciteit van de vier drukpersen voor geld in India, en vooral uit het misverstand dat de geldautomaten binnen twee dagen gereed zouden zijn voor de nieuwe biljetten. Die hebben een kleiner formaat, wat een tijdrovende herprogrammering vergt. Vandaar dat de meeste niet werken. Modi beloofde dat vanaf 30 december de situatie weer normaal zou zijn. Volgens experts zal hij dat niet redden.

Maar voorlopig zijn mijn huishoudster en ik gered van scheurbuik. Een van de jongens van het sigarettenstalletje belt me, zoals beloofd. ‘Sir, ze zijn de geldautomaat aan het vullen. Kom snel.’ Na twee uur wachten, waarbij ik twee keer opnieuw achteraan in de rij aansluit, omdat het gentlemen’s agreement is dat je maar één pas per pinbeurt gebruikt, heb ik genoeg geld bij elkaar gescharreld om de groenteboer te kunnen afbetalen en mijn huishoudster weer in staat te stellen haar gezin een maand te voeden.