Indiase premier Jayaram Jayalalitha (68) werd als godin vereerd

Op 68-jarige leeftijd is premier Jayaram Jayalalitha van de belangrijke Indiase deelstaat Tamil Nadu overleden. In New Delhi werd gerekend op gewelddadigheden van haar volgelingen, maar verdriet nam de overhand.

Indiase aanhangers en ministers komen samen rond de kist van Jayaram Jayalalitha in Chennai. Arun Sankar/AFP

Ze werd vereerd als een godin, maar maandagavond bleek Jayaram Jayalalitha toch sterfelijker dan haar volgelingen lief was. Jayalalitha was premier van Tamil Nadu. Die belangrijke deelstaat, die met zijn 78 miljoen inwoners een groot deel van Zuid-India beslaat, regeerde zij met ijzeren hand.

De gezondheid van Jayalalitha (68) verslechterde volgens haar aanhangers nadat ze in 2014 drie weken wegens corruptieaanklachten in de gevangenis doorbracht. Maandagavond overleed ze aan de gevolgen van een zware hartaanval. Er werden gewelddadigheden verwacht door duizenden volgelingen. In de Indiase hoofdstad New Delhi werden bataljons paramilitairen gereed gehouden op het vliegveld. Ze bleken niet nodig. Verdriet, niet woede, nam de overhand.

Begonnen als filmactrice

Jayalalitha kwam niet uit een bevoorrechte politieke familie. Ze verloor haar vader toen ze twee jaar was en zag hoe haar moeder worstelde om rond te komen, onder meer in de filmindustrie. Op haar veertiende, in 1962, debuteerde Jayalalitha zelf als filmactrice. Stormenderhand veroverde ze de Tamil-filmwereld (niet te verwarren met Bollywood), onder meer door haar mild uitdagende kleding, in een tijd waarin actrices zich doorgaans van top tot teen bedekten. Ze speelde in meer dan 140 films, vaak met Tamil-filmheld Marudur Gopalan Ramachandran (MGR). Hij werd leider van de populistische AIADMK en maakte Jayalalitha ‘propaganda-secretaris’ van zijn atheïstische, anti-elitaire partij. Daarvandaan klom ze snel op. Drie keer was ze deelstaat-premier. Haar laatste regeerperiode begon na de verkiezingen van afgelopen mei.

Ook veel Indiërs uit het Noorden, met hun ietwat koudbloediger cultuur dan die in het tropisch hete Zuid-India, zijn gefascineerd door Jayalalitha. Prahlad Kumar, een docent uit de noordelijke staat Bihar en werkzaam in Delhi, is een van hen. „Urenlang wist niemand zeker of ze dood was”, vertelt hij. „Ongelooflijk, al die duizenden volgelingen voor het ziekenhuis. Die huilden, en huilden.” Kumar herinnert zich hoe Jayalalitha’s fans in Chennai, het voormalige Madras en hoofdstad van Tamil Nadu, eens een bioscoop afbraken omdat hun heldin in de film met een mes werd gestoken. „En toen ze werd veroordeeld wegens corruptie pleegden honderden mensen zelfmoord, uit loyaliteit met hun leider.”

Veel politieke vijanden

‘Amma’ – ‘Moeder’ – werd ze liefkozend door haar volgelingen genoemd. Vaak deelde ze cadeaus uit, liefst aan de aller-armsten. Laptops, maaltijden, kippen en koeien. Er is een beroemde foto waarop ze vanuit het raampje van haar limousine een kostbare zijden sjaal om de hals van een oud, armoedig gekleed vrouwtje weet te leggen dat haar langs de kant van de weg, met andere supporters uit de Dalit-gemeenschap (de kastenlozen) stond toe te juichen.

Jayalalitha had gebroken met haar familie en maakte veel politieke vijanden. Ze was in de laatste jaren van haar leven eenzaam en gesloten. De corruptiebeschuldigingen kwamen volgens haar van politieke tegenstanders. In haar woning werden 750 paar schoenen en 12.000 sari’s aangetroffen. Ondanks haar symbolische salaris van één rupee per maand, nam haar welvaart na haar eerste 5 jaar als premier met bijna tien miljoen dollar toe. Na haar korte gevangenschap in 2014 kwam ze op borgtocht vrij. Vorig jaar werd ze in hoger beroep vrijgesproken.