Ophef in Hollywood, maar overrompelingstactiek is allerminst uniek

Film Actrice Maria Schneider wist niet dat er in 1971 bij de opnames van ‘Last Tango in Paris’ roomboter zou worden gebruikt als glijmiddel in een verkrachtingsscène. 45 jaar later spreekt Hollywood er schande van. Regisseurs gaan soms tot het uiterste op zoek naar ‘echte’ emoties.

Maria Schneider en Marlon Brando in Last Tango in Paris. Foto ANP

De Italiaanse regisseur Bernardo Bertolucci kreeg afgelopen weekeinde alsnog half Hollywood over zich heen. Bij de serie tv-interviews College Tour in 2013 ‘bekende’ hij tegen Twan Huys dat hij in 1971 bij de opnames van Last Tango in Paris de 19-jarige actrice Maria Schneider samen met de toen 48-jarige Marlon Brando had overvallen met een anale verkrachtingsscène waarbij roomboter als glijmiddel diende.

Dat stond niet in het script, noch werd Schneider vooraf gewaarschuwd: de toen 31-jarige regisseur wilde namelijk echte „woede en vernedering” zien. Schneider vermoordt later in de film haar minnaar Brando. Uiteraard was van echte seks of penetratie nooit sprake.

Nederland haalde de schouders erover op, Hollywood reageert nu furieus; onder andere Jessica Chastain, Evan Rachel Wood, Anna Kendrick, Ava DuVernay en ‘Captain America’ Chris Evans betuigden hun walging. Bertolucci noemde de ophef maandag belachelijk: de aanranding stond wel degelijk in het script van Last Tango in Paris, alleen het misbruik van boter niet. Dat gaf overigens tot diep in de jaren tachtig aanleiding tot ranzige grappen.

Afrekening

Eigenlijk is niets in dit verhaal nieuw: Maria Schneider heeft er voor haar dood in 2011 in talloze interviews over uitgeweid. Last Tango in Paris had haar geruïneerd, haar jeugd gestolen; Bertolucci herinnerde zij zich als „vet, zweterig en manipulatief”, een „gangster en een pooier” - hoewel het idee voor de boterscène van Marlon Brando kwam, met wie zij goed bevriend bleef. Na Last Tango in Paris rolde Schneider van drugverslaving in overdosis, van zelfmoordpoging in schandaal. Vooral vanwege haar ongewenste roem als sekssymbool: Schneider bekeerde zich tot het radicaal feminisme en acteerde nooit meer naakt, waardoor ze ontslagen werd bij het porno-epos Caligula.

De scène tussen Schneider en Brando. De tekst gaat verder onder de video.

Het nieuwe is dus dat Bertolucci, inmiddels 75, nog steeds weigert door het stof te gaan. Zodat dit schandaal opnieuw een verlate afrekening met de seksuele verwildering van de jaren zeventig lijkt te zijn, net als de recente beschuldigingen van seksueel misbruik tegen regisseur-fotograaf van pubermeisjes en zelfbenoemd pedofiel David Hamilton(83). Hij pleegde zelfmoord na een wekenlang schandaal.

Of is er nog iets anders aan de hand? De overrompelingstactiek waar de jonge Schneider in Last Tango in Paris werd blootgesteld, is namelijk allerminst uniek in de filmwereld. Schneider stelde dat ze bij Last Tango in Paris juridisch in haar recht stond als ze een scène had geweigerd die niet in het script stond. Maar regisseurs gaan routineus buiten het script en verrassen hun acteurs.

De Britse regisseur Ken Loach zweert daar zelfs bij. Vaak krijgen zijn acteurs het script niet te lezen, of een onzinversie. Acteur Steve Evets werd totaal onverwachts door een arrestatieteam tegen de grond gewerkt bij de opnames van Looking for Eric: zijn verbijstering oogde des te echter. Loach zelf vertelde me twee jaar geleden gniffelend hoe hij in 1968 de 14-jarige debutant Dai Bradley bij zijn meesterwerk Kes in tranen kreeg. De regisseur maakte hem wijs dat hij zijn torenvalk, waar het jochie verknocht aan was, de nek hadden omgedraaid. Grote jongens kunnen wel tegen een stootje, vond hij nog steeds.

Fakirs

Uiteraard is het voor regisseurs verleidelijk om manipulatieve trucs te gebruiken bij ongeschoolde acteurs die nog niet goed emotie kunnen faken. De Franse regisseur Catherine Breillat besteedde er een hele film aan: Sex is Comedy (2002), gebaseerd op eigen ervaringen op de set van Fat Girl. In Sex is Comedy probeert de vrouwelijke regisseur Jeanne twee onervaren acteurs met bar weinig chemie zover te krijgen een ongescripte seksscène op te nemen. Echt moet het zijn, met geslachtsdelen in beeld. Jeanne weet dat ze kunnen weigeren: een machtsstrijd op de set dreigt.

We stelen emoties. Die zijn van ons

De dwarse acteur is binnenboord als zij hem een enorme stuntpenis aanmeet, maar regisseur Jeanne weet dat het echte probleem de meegaande, maar wat levenloze actrice is. Tijdens de bedscène krijgt ze haar echt aan het huilen; terwijl Jeanne de jonge actrice troost, maakt haar crew elkaar achter haar rug high fives vanwege de realistische en doorleefde seksscène. „Regisseurs zijn roofdieren”, peinst Jeanne. „We stelen emoties. Die zijn van ons.” En de acteurs met hun gekwetste gevoelens? „Acteurs moeten fakirs zijn. Over hete kolen lopen zonder brandwonden.”

Maria Schneider was als 19-jarige nog lang geen fakir, maar elke acteur heeft ervaring met manipulatie van regiezijde om ‘rauwe emotie’ te ontlokken. En dat zit ze vaak dwars: de heftige Hollywood-reacties op Bertolucci onderstrepen dat.

Daarnaast: in Hollywood zijn sterren oppermachtig, worden alle details van blootheid en seks contractueel dichtgespijkerd, is de leeftijdskeuring streng, en nog strenger op de Aziatische groeimarkten. Hollywood draait daarom al decennia geen geile seksscène meer: op dat punt zijn veel oude filmsterren van nu net zo onervaren als Maria Schneider indertijd. Andere sterren gaan voor hun seksuele scholing nog altijd naar Europa. Om zich uit de kleren te laten manipuleren door filmauteurs als Lars von Trier of Bernardo Bertolucci.