Commentaar

Van der Bellen wint, Renzi verliest, Europa herademt

nrcvindt

Vier december bracht dus geen politieke aardverschuiving in Europa. In Italië verloor de centrum-linkse premier Matteo Renzi een referendum over staatshervorming, waarmee verkiezingen en een mogelijke winst voor het Italiaanse populisme op termijn dichterbij kunnen komen. De gevreesde onrust op de financiële markten bleef uit.

Oostenrijk koos de linkse, uitdrukkelijk pro-Europese Alexander van der Bellen tot president, na een lange en felle strijd tegen Norbert Hofer van de rechtspopulistische FPÖ.

De dubbele verkiezingszondag betekende voor Europa dus een gemengde boodschap. Rexit – de exit van Renzi – is geen Brexit. Maar Italië, derde economie in de eurozone, zit wel met een politieke crisis, en de hervorming die de bestuurbaarheid van het land moest bevorderen haalde het niet. Hofer verloor, maar bijna de helft van de kiezers verwierp het pro-Europese program van Van der Bellen. In beide landen was de opkomst overigens aangenaam hoog: 75,5 procent in Oostenrijk, 65 procent in Italië.

De nederlaag van Renzi is niet eenvoudig te verklaren als een overwinning van boze burgers die tegen Europa zijn. Sommige kiezers vonden de voorstellen voor staatshervorming niet doordacht, anderen hadden genoeg van Renzi zelf, niet in de laatste plaats mensen uit zijn eigen Democratisch Partij. De rechtse Vijfsterrenbeweging van Beppe Grillo zag een stem tegen de hervormingen als een proteststem tegen het systeem. Grillo ziet Renzi’s nederlaag dan ook als opmaat naar parlementsverkiezingen die wat hem betreft over de euro zullen gaan. De Italiaanse president Mattarella moet nu beslissen hoe het verder gaat.

Terwijl de Italianen nog in de stembureaus stonden, werd Oostenrijk niet het eerste Europese land met een rechts-populistisch staatshoofd, maar, na Letland, het tweede Europese land met een Groen staatshoofd. Oostenrijk koos voor een plek in het niet geliefde maar wel vertrouwde Europa en niet voor onzekerheid en protest. Daarmee is Europa voorlopig van één zorg verlost.

De rustige, vaderlijke hoogleraar economie Van der Bellen (72) won overtuigend. Toch behaalde Hofer met 46 procent een droom-resultaat voor de FPÖ die bij eerdere nationale verkiezingen bleef steken op 20 procent. Dat betekent dat een groot deel van de Oostenrijkse kiezers het liefst ziet dat de grenzen dichtgaan en sceptisch staat tegenover Europa.

Een gemengd beeld dus. Politieke crisis in Italië, maar geen paniek op de markten. ‘Brand meester’ in Oostenrijk, maar geen heel slechte dag voor eurosceptici. Europa kan even ademhalen.