Trump valt hard uit naar China

Rel over gesprek met Taiwan

Het telefoontje tussen de aanstaande president en de Taiwanese leider leidde tot kritiek uit Beijing. Daarop haalde hij uit naar China.

Aankomend president Donald Trump heeft nog voor zijn aantreden in het Witte Huis de Amerikaans-Chinese relaties onder zware druk gezet. Nadat hij vrijdag voor een diplomatieke rel zorgde door als eerste Amerikaanse (bijna-)president in 35 jaar te telefoneren met de president van Taiwan, viel Trump zondag in een tweet scherp uit naar China, dat tegen dat contact officieel had geprotesteerd.

De opwinding in China, dat Taiwan beschouwt als een „afvallige provincie” en niet als onafhankelijk land, had Trump duidelijk geërgerd. Hij maakte in tweets en via woordvoerders duidelijk dat hij zelf wel bepaalt met wie hij contact heeft en zich niet de wet laat voorschrijven door de autoriteiten in Beijing. „Vroeg China aan ons of het oké was om hun munt te devalueren (waardoor het moeilijk wordt voor onze bedrijven om te concurreren), onze producten die naar hun land gaan zwaar te belasten (de VS belasten die van hun niet) en een enorme militaire macht op te bouwen in het midden van de Zuid-Chinese Zee? Ik denk het niet!”, twitterde hij geagiteerd.

Niet eerder is de Chinese president en partijleider Xi Jinping op deze manier en deze toon toegesproken. De Chinese media kregen dan ook opdracht de tekst van de tweets te censureren. Duidelijk is dat China niet goed weet hoe op het historische telefoongesprek van Trump met president Tsai Ing-wen en de tweets te reageren. Minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi probeerde het contact af te doen als een beginnersfout en een „kleinzielige truc” van het Taiwanese staatshoofd. Ook Mike Pence, de aanstaande vicepresident bagatelliseerde zondag de zaak. Trump had als „ruimhartige man” de telefoon opgenomen toen Tsai belde, zei hij in een tv-interview. „Het was een beleefdheidsgesprekje.”

Grondig voorbereid

Dat bleek snel niet te kloppen. De bedachtzame Taiwanese president Tsai Ing-wen, geen politica die van stunts houdt, had het gesprek over economie en defensie grondig voorbereid. In die voorbereiding speelde de toekomstige chef-staf van het Witte Huis, Reince Priebus, die Taiwan goed kent, en de conservatieve denktank Heritage Foundation belangrijke rollen.

Volgens de Amerikaanse media wisten Trump en zijn staf heel goed dat er geschiedenis werd geschreven en dat de aankomend president een Chinees politiek mijnenveld betrad. Behalve het gesprek zelf raakte de staf van Trump in een verklaring gevoelige snaren door Tsai Ing-wen te omschrijven als een democratisch gekozen president. In Chinese ogen is zij niet meer dan een leider van een provincie. de gevoeligheid heeft historische wortels.

Taiwan is een van de heetste en oudste hangijzers in de politiek van de communistische Volksrepubliek. Hereniging van het democratisch bestuurde eiland met het vasteland is sinds 1949 een Chinese topprioriteit. Vasteland en eiland werden bestuurlijk van elkaar gescheiden tijdens de Japanse bezetting en vervolgens na de Chinese burgeroorlog toen in 1949 de verslagen leiders en legers van de Guomindag(Nationale Partij) naar het eiland vluchtten. Sinds 1979, toen de VS en de communistische Volksrepubliek de diplomatieke banden herstelden, erkent de VS de aanspraken van China op het eiland en onderschrijft het principe van „één China”. Om Chinese gevoelens te sparen, onthielden Amerikaanse presidenten sinds 1979 zich ook van rechtstreeks, persoonlijk contact met Taiwanese presidenten. Tegelijkertijd beschermt de VS Taiwan tegen een allerminst denkbeeldige Chinese militaire invasie door het Taiwanese leger van wapens te voorzien.

De politieke bezweringsformule, die decennialang redelijk goed heeft gewerkt, is nu door Trump verbroken. Alles wijst erop dat hij en zijn staf van in Taiwan geverseerde adviseurs de status van het welvarende, democratische eiland met 25 miljoen inwoners weer hoog op de politieke agenda van de Amerikaans-Chinese relaties heeft geplaatst.

Chinese commentatoren denken, desgevraagd, dat de Chinese leiders geschokt en verrast zijn en vanaf nu af aan Trump met „blijvend wantrouwen” zullen volgen. In een gesprek met Henry Kissinger zei de Chinese president en partijleider Xi Jinping vrijdag dat de belangrijkste bilaterale relatie van de wereld ,,op een kruispunt” is beland.

Turbulente fase

Duidelijk is dat de Amerikaans-Chinese relaties onder Trump een nieuwe, turbulente fase in zullen gaan. Tijdens de campagne oefende de Republikein scherpe kritiek uit op het Chinese financieel-economische beleid en kondigde hij een reeks van acties aan. In China groeit het vermoeden deze uitspraken niet zoals gebruikelijk afgedaan kunnen worden als campagne-retoriek, maar ernstig genomen moeten worden. Gevreesd wordt ook dat Trump de status van Taiwan wil gebruiken om China onder zware druk te zetten. Verslechtering van de Amerikaans-Chinese relaties kan gevolgen hebben voor de VN-sancties tegen Noord-Korea, voor de naleving van het klimaatverdrag en voor tal van economische en handelspolitieke kwesties.

Het is overigens de tweede keer in korte tijd dat Trump’s telefoontjes met buitenlandse leiders voor een hoop problemen zorgen. Eerder voerde hij een hartelijk telefoongesprek met de Pakistaanse premier Nawaz Sharif, wat tot veel irritatie leidde bij rivaal India.