Totalitair rollenspel Tsjechië lijkt wel wat op werkelijkheid

Jonge Tsjechen betalen voor de terreur die hun voorouders gratis kregen.

Protest tegen president Zeman bij Tsjechische herdenking van Fluwelen Revolutie. Foto Michal Cizek / AFP

Op een sofa in de kantine van een communistisch aandoende vakantiekolonie bekomt een stel Tsjechische middenklassers van hun weekendactiviteit: 48 uur lang overleven in totalitaire terreur. Als deelnemers aan het rollenspel ‘Projekt System’ imiteerden ze in de sombere Oost-Tsjechische bossen bij het plaatsje Zubri het leven van burgers onder een dictatoriaal regime, in de rol van machthebber, machteloze, collaborateur of dissident.

Roeland Termote

Roeland Termote

De makers van het spel lieten zich inspireren door bestaande autocratieën en sociaal-psychologische experimenten. Voor een van de genummerde blokhutten maakt een partijbaas ruzie met zijn echtgenote, zonder acht te slaan op de gastarbeiders die takken van de paden vegen. Revolutionairen kalken boodschappen op de grond en roepen via een FM-zender op tot verzet. Tijdens een schijnproces wordt geschreeuwd en gehuild.

Haar tranen waren echt, verzekert studente Zuzana Klusackova na afloop. Haar geliefde werd in het spel tot een straf veroordeeld. Zelf speelde ze een migrant. „Sluipenderwijs verscheen antimigratiepropaganda”, zegt ze: een unheimisch gevoel.

Het heeft iets geruststellends: millennials die betalen om de repressie te ervaren die hun voorouders in het communistische Tsjechoslowakije nog voor niets kregen. Als je denkt dat de autocratie echt voor de deur staat, verspil je geen tijd aan rollenspelen, zou je denken.

Vrees voor herhaling

En toch. Bij de herdenking van de Fluwelen Revolutie van 1989 lieten demonstranten afgelopen november op het Wenceslasplein in Praag alarmklokken afgaan. Een verwijzing naar de rinkelende sleutelbossen waarmee de Tsjechen 27 jaar geleden de communisten uitzwaaiden. Ditmaal was de herrie bedoeld voor president Milos Zeman, een Trump-bewonderaar die grossiert in antimigrantenretoriek en goede banden onderhoudt met zowel de Russische elite als de Communistische Partij van China.

Bij een trip naar China in 2014 verklaarde Zeman dat hij gekomen was „om te leren hoe economische groei te verhogen en de samenleving te stabiliseren”, niet om „markteconomie of mensenrechten te onderwijzen”. Na kritiek op de president kwamen zestig Zeman-gezinde volksvertegenwoordigers met een wetsvoorstel om het belasteren van het staatshoofd strafbaar te maken.

Zorgen zijn er ook over Andrej Babis, de zakenman-politicus die het ministerie van Financiën en de populistische ANO-partij leidt en aan het hoofd staat van de grootste private werkgever van het land —met belangen in landbouw en de media. Deze op één na rijkste Tsjech wekt geestdrift onder zijn medeburgers die de ouderwetse politieke elites willen afstraffen. In Babis zien ze daadkracht: hij kreeg de begroting op orde, verzette zich tegen de opname van vluchtelingen uit andere EU-landen en belooft de overheid te runnen als een bedrijf. ANO staat ruim voorop in peilingen voor de parlementsverkiezingen van 2017.

‘Ik ben bang voor de toekomst’

Petr Pouchly, een van de bedenkers van ‘Projekt System’, gruwelt ervan. Hij zegt:

„Wij creëerden Babis’ partij zeven jaar voordat hij het zelf deed. Negen maanden lang bestudeerden we alle totalitaire systemen van de wereld voor dit spel. En kijk: zeven jaar later gaat een politieke partij die toer op.”

Dat lijkt voorlopig nog wat gechargeerd. Eind november keurde het parlement een wet goed die kabinetsleden verbiedt (media)bedrijven te controleren. Ook worden dergelijke bedrijven uitgesloten van overheidsaanbestedingen. Volgens Babis was de wet tegen hem gericht. In tegenstelling tot wat zijn critici beweren vindt hij zichzelf geen Babisconi: een Tsjechische reïncarnatie van de Italiaanse zakenman-premier Silvio Berlusconi.

In de vakantiekolonie komt alles goed. Deelnemers omhelzen elkaar terwijl ze drijvende theelichtjes nakijken aan de rand van een meer. Catharsis. Helemaal zeker dat het in de buitenwereld straks ook zo afloopt, is studente Klusackova niet. Ze zegt:

„Wat rond ons gebeurt, is wat in dit spel ook gebeurde. Ik ben een beetje bang over de toekomst.”