Pragmatische socialist Valls wil president worden

Franse verkiezingen Vanuit de voorstad waar hij eerder succesvol burgemeester was, heeft premier Manual Valls zich kandidaat gesteld voor het presidentschap van Frankrijk. Op de linkervleugel van de Parti Socialiste is hij weinig populair.

Manuel Valls met zijn vrouw Anne Gravoin bij de bekendmaking van zijn kandidatuur. Foto Bertrand Guay/AFP

Niet in zijn werkpaleis in Parijs, maar in het gemeentehuis van banlieuestad Évry maakte de Franse premier Manuel Valls maandagavond bekend dat hij kandidaat is voor de presidentsverkiezingen van 2017. Dat was niet voor niets. Hij was in Évry elf jaar succesvol burgemeester en heeft aan de rauwe voorstad zijn politieke reputatie als onbuigzame fakkeldrager van integratie en republikeinse waarden te danken. Hij wordt in de multiculturele gemeente op handen gedragen.

Dinsdag treedt hij af als premier om „volledig vrij” het gangbare idee te kunnen logenstraffen dat links de verkiezingen van volgend jaar nu al verloren heeft. „Onze levens verdienen beter dan voorspellingen”, zei hij. „Ik wil niet dat Frankrijk het trauma van 2002 herleeft met extreem-rechts in de tweede ronde van een presidentsverkiezing”, zei hij over de kansen van Marine Le Pen en het Front National. Links moet na de voorverkiezing van januari „samenkomen” om te verhinderen dat de conservatieve kandidaat François Fillon „oude recepten van de jaren tachtig” op de economie kan toepassen.

Lees ook Hollande zet Franse politiek op stelten

Voor een verbod op boerka’s

Maar de lessen die Valls leerde in Évry zijn in zijn Parti Socialiste geen gemeengoed. In 2010 was hij een van de weinige PS-parlementsleden die instemden met het voorstel van rechts om in de publieke ruimte boerka’s en nikaabs te verbieden. Die „schaden het samenleven”, had hij in zijn dat jaar verschenen boek met de voorzienige titel Pouvoir (macht) geschreven. Om integratie te bevorderen is hij onbuigzamer dan veel partijgenoten bij vraagstukken rond laïcité, de strikte Franse scheiding tussen kerk en staat die sinds de groei van de islam haast permanent onderwerp van discussie is.

Dat maakte hem vanaf 2012 als minister van Binnenlandse Zaken, ‘premier flic de France’, populair onder de Fransen, maar in zijn eigen partij bleven de twijfels. Toen hij in 2011 kandidaat was voor de presidentskandidatuur haalde hij in de eerste kiesronde een magere 5,6 procent van de stemmen, waarna hij de latere winnaar François Hollande steunde. Beiden geloven dat de PS in het politieke centrum moet opereren om geloofwaardig te blijven als potentiële regeringspartij.

De nu 54-jarige Valls, zoon van een Catalaanse kunstschilder, werd al op zijn zeventiende, nog voor hij de Franse nationaliteit kreeg, lid van de PS. Hij is een leerling van de onlangs overleden oud-premier Michel Rocard, vertegenwoordiger van het pragmatische ‘deuxième gauche’. Al vaak kwam Valls in botsing met het deel van de partijaanhang voor wie het woord ‘socialisme’ nog betekenis heeft. Valls zou de naam liefst veranderen. „Parti Socialiste”, zei hij eens „betekent niets meer. Het socialisme (…) was een utopie die bedacht is tegen het kapitalisme van de negentiende eeuw!”

Lees ook dit interview met Valls uit 2014: De neiging tot Frankrijk-bashing is onuitstaanbaar

Partij vernieuwen

De partij moet inhoudelijk vernieuwd worden, vindt hij. De voorverkiezingen van 22 en 29 januari 2017 zouden daarbij een rol kunnen spelen. Hollande heeft omwille van de partijeenheid en zijn eigen electorale kansen een inhoudelijk debat altijd voor zich uitgeschoven. Vooral op economisch terrein had hij sinds zijn bekering tot meer bedrijfsvriendelijk sociaal-liberaal beleid in het parlement nauwelijks meer een meerderheid. Dat heeft ook Valls, die in de campagne zegt Hollandes hervormingen te willen verdedigen, beschadigd.

Hij zag zich genoodzaakt tot twee keer toe het parlement te passeren bij stemmingen over bescheiden economische hervormingen. Toen de ‘frondeurs’ op de linker partijvleugel hem „ondemocratisch” gedrag verweten, concludeerde hij dat er twee „onverzoenlijke” soorten links in Frankrijk zijn. Dat hij op een werkgeversbijeenkomst „J’aime les entreprises” zei, wordt hem nog steeds nagedragen. De hele partij, zei Valls in Évry, zal water bij de wijn moeten doen om samen te komen. „Ik heb harde woorden gesproken, onbegrip veroorzaakt”, zei hij. „Iedereen zal een inspanning moeten doen, ik als eerste.”

Hoe groot zijn kansen zijn is moeilijk te zeggen. De liberale oud-minister Emmanuel Macron heeft zich buiten de partij om al gekandideerd. Valls neemt het in de voorverkiezing in ieder geval op tegen de oud-ministers Arnaud Montebourg en Benoît Hamon, die beiden de linkervleugel vertegenwoordigen. Met zijn protectionistische verhaal („economisch patriottisme”) heeft Montebourg grote kans daarna tegenover Valls te komen. Wie het dan wint, schrijft de toekomst van de PS.

    • Peter Vermaas