Live

Nasleep referendum Italië: Italiaanse president maant land tot kalmte

Automatische verversing

We sluiten het liveblog af

We sluiten het liveblog over de nasleep van het Italiaanse referendum af. Een overzicht van de belangrijkste gebeurtenissen op maandag.

Er werd volop gespeculeerd over de mogelijke opvolger van premier Renzi, die na het Italiaanse 'nee' zijn aftreden aankondigde. De namen van Pier Carlo Padoan (minister van Financiën), senaatsvoorzitter Pietro Grasso en minister van Transport Graziano Delri werden genoemd als mogelijke opvolgers van de huidige premier.

Wie Renzi daadwerkelijk gaat opvolgen, zal waarschijnlijk op zijn vroegst pas volgende week bekend worden. De Italiaanse president Sergio Matterella vroeg Renzi maandagavond om nog aan te blijven totdat het parlement de begroting voor 2017 heeft goedgekeurd. Dat kan zo snel als eind deze week al gebeurd zijn. Dan wijst president Matterella een formateur aan die een nieuwe regering aanstelt en deze vervolgens gaat leiden.

De reacties van de financiële markten

Verder werden maandag de financiële markten nauwlettend in de gaten gehouden. Italië kampt met een aantal noodlijdende banken, en de vrees was dat een 'nee' tegen de voorgestelde politieke veranderingen in het referendum de Italiaanse economie in een chaos zouden storten. Hoewel de Europese beurzen vrij kalm hebben reageerden op de uitslag van het volksberaad, hadden de koersen van de Italiaanse banken het zwaar.

Zo verloor UniCredit, de grootste en belangrijkste bank van Italië, ruim 5,5 procent waarna een mechanisme dat de handel stillegt in werking trad. Banco Milano en Banco Popolare stonden meer dan 7 procent in het rood. Met de euro ging het in de loop van de dag van slecht naar beter. Maandagochtend bereikte de munt het laagste punt ten opzichte van de dollar sinds maart 2015.

Maar in de loop van de dag steeg de koers weer gestaag. Vlak na de opening van de beurzen in Tokio, om 02.uur 's nachts, was de euro 1,0506 dollar waard. Daarna bereikte de munt het hoogste punt sinds 15 november: 1,0796 dollar voor 1 euro. Inmiddels is de euro gezakt naar 1,0793 dollar.

Euro stijgt weer in de loop van maandag

Hoewel maandagochtend de euro nog het laagste punt bereikte ten opzichte van de dollar sinds maart 2015, is de koers in de loop van de dag weer gestegen. Vlak na de opening van de beurzen in Tokio, om 02.uur 's nachts, was de euro 1,0506 dollar waard. Inmiddels is de munt flink gestegen. Hij bereikte zelfs het hoogste punt sinds 15 november: 1,0796 dollar voor 1 euro. Inmiddels is de euro gezakt naar 1,0793 dollar.

President Italië vraagt Renzi te wachten met aftreden

Volgens Reuters heeft de president van Italië, Sergio Mattarella, premier Renzi gevraagd te wachten met aftreden tot de Italiaanse begroting voor 2017 door het parlement is. Dit gebeurt mogelijk deze week al.

Mattarella en Renzi ontmoetten elkaar maandagavond in het presidentiële paleis te Rome. Als het budget niet deze maand nog door het parlement wordt aangenomen, treedt er per 1 januari een noodpakket in werking.

Now @LaRepubblica_it reports @matteorenzi delays stepping down til after budget passed. A couple weeks (h/t @FGoria) https://t.co/IS6WWPS7Tx

— Peter Spiegel (@SpiegelPeter) December 5, 2016

Witte Huis: 'Oppassen met overdrijven van de gevolgen'

Ook het Witte Huis heeft gereageerd op de uitslag van het Italiaanse referendum. "Ik zou oppassen met het overdrijven van de mogelijke gevolgen die deze uitkomst zou kunnen hebben", zei een regeringswoordvoerder maandag tegen Reuters. Hij benadrukte dat de belangrijke band tussen de VS en Italië behouden blijft. Wel had president Obama gehoopt dat de Italianen 'ja' zouden stemmen.

In de aanloop naar de volksraadpleging werd er veel gesproken over wat de gevolgen zouden zijn van een Italiaans
nee'. Tegen de achtergrond van mogelijke economische onrust ten gevolge hiervan en de opkomst van het populisme in veel Europese landen, zou een 'nee' en negatieve spiraal in gang kunnen zetten, was de gedachte.

Niet simplificeren

Maar Earnest waarschuwde voor het leggen van verbanden tussen de uitslag van het referendum en de opkomst van populistische tendensen elders.

"Elk van deze situaties is anders. Er zijn wel wat bredere trends die interessant zijn om te analyseren, maar daarmee loop je het risico de verschillende situaties te simplificeren."

Italiaanse president maant land tot kalmte

De Italiaanse president Sergio Mattarella heeft zijn land gemaand tot kalmte in de nasleep van het referendum, waarin een meerderheid van het volk 'nee' stemde tegen politieke hervormingen.

De hoge opkomst bij de volksstemming - 68,5 procent - getuigt volgens Mattarella van "een solide democratie, van een gepassioneerd land, dat in staat is tot actieve participatie".

"Italië is een geweldig land, met zo veel positieve energie", sprak Mattarella. De president ontvangt op het moment premier Renzi op zijn paleis, waar de laatstgenoemde naar verwachting zijn ontslag in zal dienen.

Guy Verhofstadt: 'Italiaans 'Nee' geen stem tegen de EU'

Volgens de oud-premier van België Guy Verhofstadt heeft het Italiaanse referendum niets te maken met anti-EU-sentimenten. De fractieleider van de Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa in het Europees Parlement reageert daarmee op verschillende populistische leiders in Europa (zoals Marine le Pen van het Front National, Geert Wilders van de PVV) die de nee-stem interpreteerden als een stem tegen de EU.

In een opiniestuk voor de Britse krant The Guardian schrijft Verhofstadt dat Italianen stemden tegen "het mismanagement" van de politieke establishment van hun land. Daarmee doelt Verhofstadt op de Democratische Partij van premier Renzi en de Forza Italia-partij van oud-premier Silvio Berlusconi.

'Geen stem tegen het Europese ideaal'

"Het was geen stem tegen het Europese ideaal, zoals sommige populisten het hebben proberen te spinnen. Italiaanse stemmers hebben genoeg van de statische verdeling van de macht tussen twee grote kampen, die Italië en Europa al decennia lang mismanagen."

Wel zegt Verhofstadt dat de EU moet veranderen als het wil overleven. "Het volk wil een EU zien die in staat is om resultaten te behalen. Het volk wil een overtuigend Europees stimuleringspakket die de economische crisis beëindigt en de obscene werkeloosheid onder jongeren aanpakt, die zoveel Europese landen plaagt."

Foto ANP.

Archiefbeeld van Guy Verhofstadt. Foto ANP.

Directeur Deutsche Bank: 'Uitslag referendum gevaar voor Europa'

John Cruan, de directeur van de Deutsche Bank, de grootste bank van Duitsland, heeft maandag bezorgd gereageerd op de uitslag van het Italiaanse referendum. Volgens de Financial Times communiceerde Cruan maandag naar zijn werknemers dat de nee-stem een gevaar vormt voor de economie van heel Europa.

Cruan zei dat de uitslag een "voorbode kan zijn van opnieuw oplaaiende onrust die van de politiek kan overslaan op de economie - met in het bijzonder een gevaar voor Europa".

Deutsche Bank chief warns Europe ‘endangered’ after Italy vote https://t.co/X7JqGGIqUk

— Financial Times (@FinancialTimes) December 5, 2016

Italiaanse regering maandagmiddag bij elkaar

De Italiaanse premier Matteo Renzi heeft zijn kabinet bijeengeroepen voor een vergadering om 17.30 uur, meldt The Guardian. Daarna zou Renzi bij de Italiaanse president Sergio Mattarella zijn ontslag gaan indienen. Mogelijke kandidaten om Renzi op te volgen als premier zijn Pier Carlo Padoan (minister van Financiën), Pietro Grasso (Senaatsvoorzitter) en Graziano Delrio (minister van Transport).

Marine Le Pen verwelkomt 'Nee'

In een verklaring op de website van haar Franse politieke partij Front National heeft lijsttrekker Marine Le Pen de 'Nee'-stem van het Italiaanse volk verwelkomd:

"Dit is een 'Nee' tegen de absurde ultra-bezuinigingen van Matteo Renzi, een beleid dat gewild is door de EU en opgelegd is aan Italië. [...] Na het Griekse referendum, na de Brexit, voegt dit Italiaanse 'Nee' een nieuw volk toe aan de lijst van diegenen die hun rug toekeren naar absurd Europees beleid. [...]Het is tijd dat Frankrijk iemand kiest die in staat is de leider te zijn van een Europa van landen en hun vrijheden."

Eerder op maandag feliciteerde Geert Wilders de Italianen en de rechtse partijleider Matteo Salvini van Lega Nord al met hun stem tegen de grondwetswijzigingen.

Twitter avatar geertwilderspvv Geert Wilders Congratulations Italia + @matteosalvinimi !! https://t.co/CSuTyvbWoV

GRAZIE, il Popolo partecipa e VINCE.#renziacasa

— Matteo Salvini (@matteosalvinimi) December 5, 2016

Slechte dag voor Italiaanse bankaandelen

Hoewel de Europese beurzen vrij kalm hebben gereageerd op de uitslag van het Italiaanse referendum, hebben koersen van Italiaanse banken het zwaar. Zo verloor UniCredit, de grootste en belangrijkste bank van Italië, ruim 5,5 procent waarna een mechanisme dat de handel stillegt in werking trad. Banco Milano en Banco Popolare staan meer dan 7 procent in het rood, schrijft de Financial Times.

Twitter avatar fastFT fastFT UniCredit shares suspend trading as Italian bank sell-off gets ugly https://t.co/Htw2fm45Gm https://t.co/aOXiNquRVo

Voorlopig geen financiële maatregelen

Italië zal voorlopig geen extra budgettaire maatregelen kunnen nemen om de staatsbegroting op orde te krijgen. Dat laat minister Dijsselbloem, tevens voorzitter van de Eurogroep, op Twitter weten na een gesprek met zijn Italiaanse collega Pier Padoan.

Twitter avatar J_Dijsselbloem Jeroen Dijsselbloem Spoke to Italian minister Padoan today. Due to political situation impossible for Italy to commit now to take extra budgetary measures

De Eurogroep vergaderde maandag in Brussel over ontwerpbegrotingen voor 2017 van alle eurolanden. In een statement lieten de ministers van Financiën weten dat ze het eens zijn met de beoordeling van de Europese Commissie dat de begroting van Italië voor 2017 het risico loopt niet aan de vereisten van het stabiliteits- en groeipact voldoet. Daarom zouden er juist wel extra maatregelen nodig zijn, om in de toekomst te voorkomen dat de toestand van de Italiaanse begroting verslechtert. Ook de hoge mate van schulden in Italië baart de Eurogroep zorgen, zo stelt het in de verklaring.

Nog een kandidaat

Nadat eerder vandaag al de namen van Pier Carlo Padoan (minister van Financiën) en Senaatsvoorzitter Pietro Grasso werden genoemd als mogelijke opvolgers van Matteo Renzi kan daar volgens Reuters ook minister van Transport Graziano Delrio aan toegevoegd worden. Renzi dient vanmiddag zijn ontslag in bij de president Sergio Matterella. Die zal dan een formateur aanwijzen om een nieuwe regering aan te stellen en daarna te leiden.

Salvini: direct nieuwe verkiezingen uitschrijven

De leider van de rechtse partij Lega Nord, Matteo Salvini, vindt dat Italië per direct nieuwe verkiezingen moet uitschrijven. "Laten we nu stemmen", schrijft hij op Twitter.

Twitter avatar matteosalvinimi Matteo Salvini #Salvini: Gli ITALIANI ora hanno il diritto di scegliere il parlamento che preferiscono. ANDIAMO A VOTARE SUBITO. #TG4 #Postreferendum

Volgens Salvini is het aannemen van een nieuwe kieswet niet nodig. Ook Beppe Grillo, leider van de populistische Vijfsterrenbeweging, wil direct nieuwe verkiezingen. Hij schreef zondagavond, vlak na het bekend worden van de uitslag, dat de uitslag "een les voor iedereen was."

"Je kunt niet voor altijd liegen tegen het volk zonder gevolgen."

Twitter avatar beppe_grillo Beppe Grillo Una lezione per tutti: non si può mentire per sempre al popolo senza subire conseguenze

Veel partijen in het Italiaanse parlement vinden dat er eerst een nieuwe kieswet moet worden aangenomen voordat er verkiezingen kunnen worden uitgeschreven. Deze zomer werd al een nieuwe kieswet voor het Huis van Afgevaardigden aangenomen, maar die kan door het systeem van een zetelbonus voor de grootste partij onevenredig veel macht aan een partij die relatief weinig stemmen, bijvoorbeeld tussen de 30 en 35 procent, haalt.

Merkel betreurt aftreden Renzi

De Duitse bondskanselier Merkel heeft via een woordvoerder laten weten dat ze "met spijt kennis heeft genomen" van het aankomende aftreden van de Italiaanse premier Matteo Renzi. Merkel heeft "goed samengewerkt met Renzi, maar de democratische beslissing van het Italiaanse volk moet gerespecteerd worden", zo laat haar woordvoerder weten.

Intussen heeft ook de Duitse minister van Financiën, Wolfgang Schäuble, zich uitgelaten over de uitslag in Italië. Hij riep op tot een "kalme reactie" op het nieuws:

"De Italianen zullen er het beste van maken. Er is geen reden om te praten van een eurocrisis en al helemaal niet om er eentje te creëren."

Gaat Italië ingrijpen in de bankensector?

Terwijl de ene beleidsmaker van de Europese centrale bank (ECB) probeert de Italiaanse uitslag te relativeren, zegt de ander dat het mogelijk is dat Italië met overheidsgeld banken moet gaan redden. Ewald Nowotny, de huidige president van de centrale bank van Oostenrijk en bestuurslid van de raad van bestuur van de ECB, sluit niet uit dat Italië zal gaan moeten investeren in de bankensector.

Volgens Nowotny is er in Italië tot nu toe nog geen sprake geweest van "significate staatshulp aan banken, in tegenstelling tot in bijvoorbeeld Duitsland en Oostenrijk". Daarom zou het nu wel kunnen gebeuren, stelt de Oostenrijkse bankpresident. In Italië heeft vooral de grote bank Monte dei Paschi di Siena het moeilijk, net als een paar kleinere regionale banken.

Top Italiaanse bank bij elkaar

Het bestuur van de noodlijdende Italiaanse bank Monte dei Paschi di Siena (MPS) is maandagochtend bij elkaar gekomen om te bespreken hoe er in de toekomst kapitaal vergaard moet worden om de bank te redden, schrijft de Europese tak van POLITICO. MPS, de op twee na grootste bank van Italië, zit middenin een ingewikkelde reddingactie en succes is niet gegarandeerd.

De bank moet zeker 5 miljard euro ophalen om niet om te vallen. Daarvoor is het op zoek naar een kernaandeelhouder; een grote institutionele belegger die voor stabiliteit moet zorgen. Het moet ook af zien te komen van slechte leningen met een totale waarde van 28,5 miljard euro. In oktober maakte MPS bekend 2.600 banen te schrappen en 500 filialen te sluiten in een poging overeind te blijven.

Het is niet uitgesloten dat de Italiaanse overheid moet inspringen om de bank overeind te houden. De regering van Renzi is al sinds enige tijd betrokken geweest bij de pogingen van MPS om niet failliet te gaan. Het speciale fonds Atlante, opgetuigd door de overheid maar betaald door sterkere Italiaanse banken, moet reorganisaties van zwakke banken financieren. En met een andere regeling geeft de regering-Renzi garanties af aan beleggers die ‘slechte’ leningen willen kopen van Italiaanse banken. De verwachte politieke instabiliteit na de uitslag van het referendum komt daarom voor de bank zeer ongelegen.

Opnieuw een tussenkabinet

Naar alle waarschijnlijkheid zullen er komend jaar vervroegde verkiezingen worden uitgeschreven in Italië, nu de huidige premier Matteo Renzi heeft aangekondigd maandagmiddag op te zullen stappen. In de tussentijd komt er vermoedelijk een tussenkabinet met een nieuwe premier. Dat zal de vierde premier op rij zijn die niet direct gekozen is door het Italiaanse volk. De nieuwe premier is voorgegaan door technocraat Mario Monti, de centrumlinkse Enrico Letta en Matteo Renzi.

Wie de nieuwe premier wordt is niet duidelijk, maar de namen van onder meer de huidige minister van Financiën, Pier Padoan, en Pietro Grasso, de huidige voorzitter van de Senaat, doen de ronde. Maandagmiddag gaat Renzi bij de Italiaanse president Sergio Mattarella langs om zijn ontslag in te dienen.

Twitter avatar mwleijendekker Marc Leijendekker #Renzi vanmiddag naar president #Italië. Speculatie dat deze Padoan (min Economie) of Grasso (voorzitter Senaat) vraagt kabinet te vormen.

Reactie Dijsselbloem

Ook Jeroen Dijsselbloem, voorzitter van de Eurogroep van ministers van Financiën van de eurolanden, heeft gereageerd op de uitslag van Italië. Volgens hem is er "geen reden" om te praten over een crisis in de eurozone. Er zijn dan ook "geen noodmaatregelen nodig", aldus Dijsselbloem:

"Het referendum ging over Italië, de uitkomst is niet een anti-Europese stem."

Daarom is de uitslag in Italië ook geen voorbode voor de verkiezingen in Nederland en Frankrijk volgend jaar, aldus de Nederlandse minister van Financiën. Dijsselbloem erkent dat er een aantal Italiaanse banken problemen hebben, maar volgens hem geldt dat niet voor de volledige Italiaanse bankensector. Wel gaf hij toe dat eventuele politieke instabiliteit in het land de situatie ingewikkelder maken voor Italië en de eurozone, aldus Reuters.

De Eurogroep vergadert maandag in Brussel onder meer over de ontwerpbegrotingen van de eurolanden in 2017. De Italiaanse minister van Financiën, Pier Padoan, heeft zich voor de vergadering afgemeld vanwege de situatie in Italië. Dijsselbloem zei te verwachten dat Italië een nieuwe regering zal krijgen, maar dat die "dezelfde problemen op moet lossen".

Europese bewindsleiders zijn al de hele ochtend bezig de uitslag in Italië te relativeren. Eerder spraken al de ECB, bij monde van beleidsmaker Francois Villeroy, en de Europese commissie, bij monde van eurocommissaris Pierre Moscovici, hun vertrouwen in de Italiaanse politiek en economie uit. De beurzen reageren vooralsnog rustig op de uitslag; hoewel de euro naar de laagste stand in bijna twee jaar zakte, herstelde het zich alweer snel. De beurzen in Italië en verschillende Europese banken hebben het wel zwaar op de aandelenmarkten en staan in het rood.

Van vijf naar één

Het kan snel gaan in de politiek. Een foto die momenteel veel gedeeld wordt online laat vijf wereldleiders zien op een top in april van dit jaar.

Twitter avatar Corriere Corriere della Sera Da Hannover al «No» italiano Il vertice a 5 di aprile e la rapida “caduta” di 4 leader https://t.co/jw1bQ3U4MR https://t.co/4LA1YeSz9s

De foto is genomen door de persoonlijke fotograaf van president Obama op 25 april tijdens een top in het Duitse Hannover. Van de vijf wereldleiders is er binnenkort nog maar eentje over: Angela Merkel. Zij heeft zich onlangs opnieuw kandidaat gesteld voor een nieuwe termijn als bondskanselier. De andere vier zijn al weg of vertrekken op korte termijn: David Cameron stapte op als Britse premier na de Brexit, Obama zijn termijn loopt af en wordt vervangen door Trump, François Hollande maakte bekend zich niet herkiesbaar te zullen stellen terwijl hij de impopulairste president uit de recente Franse geschiedenis is en ook Renzi zal maandag vertrekken nadat de Italiaanse bevolking 'nee' heeft gestemd in een referendum.

Frankrijk: geen risico voor eurozone

De Franse minister van Financiën Michel Sapin heeft gezegd dat het Italiaanse 'nee' geen "systemantisch risico" vormt voor de eurozone. Volgens Sapin is Italië, de derde economie van de EU na Duitsland en Frankrijk, nog altijd een "solide land" dat zich sterk heeft gecommitteerd aan de EU.

ECB: niet te vergelijken met Brexit

De ECB vindt dat het 'nee' van de Italiaanse bevolking, en het daaropvolgende aftreden van Matteo Renzi, niet te vergelijken is met een Brexit. Dat heeft ECB-beleidsmaker Francois Villeroy, tevens gouverneur van de centrale Banque de France, tijdens een conferentie in Japan gezegd, meldt Reuters. Hij zei dat beleidsmakers eerst zorgvuldig de gevolgen van de uitslag van het referendum zullen bekijken.

Villeroy zei:

"De uitslag van het referendum kan als een nieuwe bron van onrust worden gezien. Maar dit kan niet vergeleken worden met het Britse referendum. Italianen zijn opgeroepen om te stemmen over een nationale grondwettelijke kwestie, niet over de langlopende relatie tussen Italië en de EU."

Eerste reacties van de beurzen

Kort nadat de beurzen in Europa zijn geopend zijn de gevolgen van het 'nee' in Italië nog onduidelijk. De AEX en de Midkap stonden kort na de opening allebei 0,4 procent in de plus. Ook beurzen in Londen, Parijs en Frankfurt stonden licht in het groen. Alleen de beurs in Milaan daalde met zo'n 2 procent.

Aandelen van banken hebben het maandagochtend wel zwaar. ING leverde 0,4 procent in. In Duitsland verloren Deutsche Bank en Commerzbank bijna 2 procent; in Frankrijk verloren BNP Paribas en Société Générale ongeveer eenzelfde percentage.

EC: vertrouwen in Italiaanse economie

De eurocommissaris voor Economische zaken Pierre Moscovici heeft in een reactie op de uitslag van het Italiaanse referendum laten weten dat hij vertrouwen heeft in de politieke instituties van Italië en dat de "sterke en grote economie" van het land eventuele politieke instabiliteit als gevolg van het opstappen van Matteo Renzi kan doorstaan.

Volgens Moscovici heeft het 'nee' van de Italiaanse bevolking niets met de EU te maken. "Dit is een nationale grondwettelijke kwestie die niet is gehaald", aldus de eurocommissaris tegen Reuters.

Italiaanse voorpagina's

De grote Italiaanse kranten pakken maandagochtend uit met de uitslag van het referendum. Hieronder een overzicht:

Corriere Della Sera

De Corriere Della Sera uit Milaan spreekt van een "Nee-golf" en schrijft dat de tegenstanders overduidelijk hebben gewonnen. Volgens de krant was de opkomst 70 procent. Ernaast staat een satirische tekening die een vastgebonden Renzi laat zien, met ernaast iemand die zegt: "Nu is er pas een probleem om op te lossen."

Twitter avatar Corriere Corriere della Sera La vignetta di #Giannelli su Corriere.it https://t.co/0fo0ARpsQJ

La Repubblica

De Romeinse krant La Repubblica, de grootste van het land, spreekt van "een triomf voor Nee".

Twitter avatar repubblicait la Repubblica Trionfa il No, Renzi lascia - La prima pagina di Repubblica di oggi https://t.co/LZaZp2FObT https://t.co/smFc7MCVhT

Il Gazzettino

Ook de noordelijke krant Il Gazzettino uit Mestre heeft het over een "triomf voor Nee".

Il Tirreno

Het wordt meer van hetzelfde, als ook de Toscaanse Il Tirreno spreekt van een "Nee-triomf".

Twitter avatar iltirreno Il Tirreno Buongiorno dal Tirreno, ecco la prima pagina di oggi #Livorno https://t.co/VS7viuPufa

La Stampa

En La Stampa uit Turijn, de derde krant van het land, heeft het over de "Nee-lawine", waarop Renzi zegt op te stappen.

Il Manifesto

De linkse krant Il Manifesto heeft op de voorpagina het cynische "Bello Ciao" gezet, iets dat zoiets betekent als "een mooi afscheid" en dat ook een historische connotatie heeft.

Wat behelsde de grondwetswijziging nou precies?

Zodra premier Renzi zijn politieke lot aan de uitslag van het referendum verbond, ging het om weinig meer dan zijn politieke voortbestaan. Maar het referendum ging feitelijk over 47 wijzigingen van de grondwet, die in de ogen van de premier de huidige stroperige Italiaanse politiek mogelijk maakte. Hij wilde vooral de grote macht van de Senaat inperken. Renzi moest de volksraadpleging uitschrijven omdat hij geen tweederde meederheid haalde in het Italiaanse parlement. Daarom kon het volk stemmen over een aantal zaken:

  • Minder senatoren in de Italiaanse Senaat. Dat aantal zou van 315 dalen naar honderd.
  • Een andere selectie van senatoren, die voortaan niet direct maar getrapt gekozen zouden worden.
  • Regionale bevoegdheden op het gebied van onder meer infrastructuur en energie die voortaan door de nationale overheid geregeld zouden worden.

Eurokoers daalt na uitslag Italië

De euro is maandag naar het laagste niveau ten opzichte van de dollar gezakt sinds maart vorig jaar. Het laagste punt werd vlak na de opening van de beurzen in Tokio, om 02.00 uur 's nachts, bereikt. Toen was de euro 1,0506 dollar waard. De koers is echter weer opgekrabbeld naar ongeveer 1,0655, tegenover 1,0670 op vrijdag bij het sluiten van de beurs.

Twitter avatar business Bloomberg Euro slides as exit polls show Italy voted ‘No’ in referendum https://t.co/hfE8jAyxKv https://t.co/KZFpLqRaZm

In Italië wordt gevreesd dat als de huidige regering valt nadat Renzi is opgestapt, er extra druk op de zwakke Italiaanse banken komt te staan. Zo is de derde bank van het land, de Monte dei Paschi die Siena, bezig met een ingewikkelde reddingsoperatie waarbij succes niet is gegarandeerd. Dat zou weer voor nieuwe onrust in de eurozone kunnen zorgen.

Ook de ECB heeft gewaarschuwd dat politieke instabiliteit tot onrust op de financiële markten kan zorgen. Daarvoor kijkt de Europese centrale bank niet alleen naar Italië; ook verkiezingen in Frankrijk en in Nederland worden gezien als risico's. De ECB vergadert later deze week over de uitslag in Italië.

Goedemorgen

Welkom bij ons liveblog over de nasleep van het referendum in Italië zondag. Dit is wat we tot nu toe weten:

  • Het Italiaanse volk heeft met 59,1 procent 'nee' gestemd tegen een grondwetswijziging. 40,9 procent stemde voor. De bedoeling was dat de wijziging voor minder politici zou zorgen. Renzi, die de wijziging steunde, noemde een 'ja'-stem een stem tegen de politieke klasse.
  • De Italiaanse premier Matteo Renzi had zijn politieke lot aan de uitslag van het bindende referendum verbonden, en maakte gisteren vlak na het sluiten van de kiesbureaus bekend vanmiddag zijn ontslag te zullen indienen.
  • Onduidelijk is of Renzi ook de leiding van zijn centrum-linkse Democratische Partij neerlegt. De meerderheid van de partij in de Italiaanse Kamer van Afgevaardigden staat niet per direct op de tocht, omdat veel partijen vinden dat er eerst een nieuwe kieswet moet komen voordat er vervroegde verkiezingen kunnen worden uitgeschreven.
  • Als dat zover komt, zullen de twee morele winnaars van dit referendum proberen uit hun momentum munt te slaan. De Vijfsterrenbeweging van komiek Beppe Grillo en het rechtse Lega Nord van Matteo Salvini claimen de overwinning. Zij mobiliseerden hun achterban niet per se tegen de grondwetswijziging, maar meer als proteststem tegen het politieke bestel of tegen Renzi persoonlijk.