Eén keer haalt Samsom toch hard uit

PvdA-lijsttrekkersstrijd

Tot nu toe was in de PvdA-debatten alleen Lodewijk Asscher hard geweest voor zijn tegenstander.

In een loods in Amsterdam houden Lodewijk Asscher en Diederik Samsom hun laatste debat om het lijsttrekkerschap van de PvdA. Foto Bart Maat/ANP

Diederik Samsom wachtte ermee tot het laatste PvdA-lijsttrekkersdebat, afgelopen zaterdagmiddag in Amsterdam, en toen deed hij het toch: hij haalde hard uit naar die ándere kandidaat, vicepremier Lodewijk Asscher.

Waarom maakte die nu ineens zo’n punt van de oneerlijke concurrentie door de arbeidsmigratie in Europa? „Dat probleem ligt er al jaren”, zei Samsom. Dus waarom was Asscher niet al drie jaar geleden in het vliegtuig gesprongen om de Oost-Europese landen ervan te overtuigen dat de regels moeten veranderen? „Of doe dat nu. Je hoeft er echt niet mee te wachten tot aan de verkiezingen. En ik reis achter je aan, ik steun je.”

Heel terecht was Samsoms kritiek niet. Als minister van Sociale Zaken maakt Asscher zich al jaren druk over werknemers uit landen als Polen, Roemenië of Hongarije die in Nederland goedkoper zijn dan hun Nederlandse collega’s, en hij probeert in Brussel om dat te veranderen.

Aan de andere kant: zo correct waren Asschers uithalen naar Samsom ook niet steeds geweest. In het allereerste debat, bijna vier weken geleden in Den Haag, deed hij alsof de inhoud van het regeerakkoord met de VVD voor hem een verrassing was geweest en hijzelf daarna zo veel mogelijk had moeten „rechtzetten”. Hij zei er niet bij dat Samsom hem tijdens de onderhandelingen met de VVD steeds had bijgepraat.

‘Loze beloften volgens Diederik’

Tot en met woensdag mogen de leden van de PvdA stemmen op een van de twee kandidaten. Opiniepeilingen laten zien dat Samsom en Asscher elkaar in populariteit niet veel ontlopen. De uitslag wordt op vrijdagmiddag bekend.

In Amsterdam, op zaterdag, draaide Asscher de kritiek van Samsom over de arbeidsmigratie handig om en zei dat het „nieuw” was wat hij hoorde: Samsom wilde nu dus óók dat Europa zou veranderen. „Eerst zei onze Diederik nog dat ik met loze beloften kwam.” Asscher was „trots en blij” dat Samsom nu ook geloofde dat het „radicaler” moest. En: „Als dit in drie weken van debatteren kan gebeuren, kan het ook in drie maanden met Nederland.”

Het was de enige keer in het debat dat de kandidaten opvallend venijnig waren tegen elkaar. Voor de leden was er daardoor niet veel verschil te zien. „Ik ben niet gekomen om het verkiezingsprogramma nog eens te horen”, zei een PvdA-lid op een van de achterste rijen.

Na die ene uithaal deed Samsom weer net zo vriendelijk tegen Asscher als in de eerste drie debatten. Hij bedankte hem omdat ze vier jaar lang zo geweldig hadden samengewerkt. „Het smaakt naar meer”, zei hij. Daarmee gaf Samsom de PvdA-leden meteen ook de boodschap dat een verandering van leider misschien weinig uitmaakt.

Meer van hetzelfde? Asscher zei dat hij dát niet wilde. Hij vond ook vooral dat de leden het niet moeten willen. Ze hoeven alleen maar te bedenken hoe slecht de partij er nu voor staat. Dan weet je volgens hem dat het ánders moet „in leiderschap en toon”.

Rutte ‘goedkope imitatie Wilders’

Maar Asscher bewaarde zijn scherpste uithalen voor PVV-leider Geert Wilders („hypocriete haatzaaier”) en premier Mark Rutte. De VVD-leider noemde hij „een goedkope imitatie van Wilders, in zijn slechte dagen” en hij zei: „Als je er een keus van maakt tussen Wilders en Rutte, krijg je ze allebei. Rutte heeft dat al eerder gedaan en hij doet dat gewoon weer.”

Er was niet één kandidaat die de overvolle zaal met PvdA’ers heel duidelijk mee kreeg. Samsom had er wel twee prominente fans, de ministers Ronald Plasterk (Binnenlandse Zaken) en Jeroen Dijsselbloem (Financiën) met allebei een Samsom-sjaal om. En hij deed aan het eind een bijna emotionele oproep aan de leden: „Staar niet in de koplampen van de peilingen, maar kies degene die uw idealen deelt. Volg uw hart.”

Een vrouw van 65 uit Amsterdam-West klapte er hard om. Ze twijfelt, zei ze. „Je moet ook kijken met welke lijsttrekker je de meeste zetels haalt. Misschien is dat Asscher. Maar welke verandering wil hij nu precies?”

Dijsselbloem zei na afloop van het debat dat hij denkt dat het dáár om zal gaan: „De leden zullen moeten kiezen tussen hun hart of hun verstand.”

Hijzelf ook? „Nee. Ik kies met mijn hart én mijn verstand. Ik weet hoe goed Diederik is als campaigner.”