China boos als Taiwan met Trump belt

Relatie VS-China

Eerder leidde een hartelijk telefoontje van Trump met Pakistan al tot spanning. Is het onervarenheid, of gooit hij het buitenlandbeleid om?

De aanstaande Amerikaanse president Donald Trump en de liberale president van Taiwan Tsai Ing-wen Foto: Evan Vucci & Chinag Ying-ying/AP

President-elect Donald Trump heeft nog voor zijn aantreden in het Witte Huis de Amerikaans-Chinese relaties onder zware druk gezet. Dat deed hij door als eerste Amerikaanse (bijna) president in 35 jaar rechtstreeks contact te hebben met de president van Taiwan, een in Chinese ogen ‘afvallige provincie’.

Het was de tweede keer in korte tijd dat Trumps telefoontjes met buitenlandse leiders voor problemen zorgden. Eerder voerde hij een hartelijk telefoongesprek met de Pakistaanse premier Nawaz Sharif, wat tot irritatie bij rivaal India leidde. Net als toen is nu onduidelijk of Trump bewust een geopolitieke koerswijziging wil, of dat het diplomatieke onervarenheid is.

Volgens een tweet van Trump was het president Tsai Ing-wen die hém vrijdag belde, maar dat doet er voor de geschokte autoriteiten in China allang niet meer toe. Het feit dát zij met elkaar spraken was zondag aanleiding voor een officieel protest in Washington, waar ook het Witte Huis onaangenaam verrast reageerde.

Status-quo Taiwan nu onzeker

Onverwacht is door het contact tussen de Republikein Trump en de liberale Tsai, sinds mei van dit jaar president van de Republiek China, de status-quo van Taiwan hoogst onzeker geworden. Chinese autoriteiten, commentatoren en wetenschappers vroegen zich zondag af of het contact van Trump met Tsai van de Democratisch Progressieve Partij de proloog is van een Amerikaanse koerswijziging ten aanzien van Taiwan.

Sinds president Carter respecteren de VS de Chinese aanspraken op het sinds 1949 afgescheiden eiland. Weliswaar bewapent de VS Taiwan om een allerminst theoretische Chinese invasie af te schrikken, maar het bewind wordt niet officieel erkend als een onafhankelijke staat. Daarentegen erkennen de VS wél de Chinese aanspraken op het eiland en onderschrijven het zogeheten Eén China-beleid.

Er is in China geen gevoeliger kwestie dan de hereniging van Taiwan met het ‘Moederland’. Dat is een politieke en militaire topprioriteit van de Chinese autoriteiten. Het is het belangrijkste losse eind van de burgeroorlog tussen de communisten en de Guomindang (Nationale Partij) die in 1949 naar Taiwan vluchtten.

Iedere ontwikkeling die zweemt naar onafhankelijkheid en erkenning van Taiwan wordt met het grootst mogelijke wantrouwen bejegend en consequent gedwarsboomd. Vandaar het politieke en diplomatieke isolement van het eiland.

Anti-Chinese retoriek

Gecombineerd met de anti-Chinese retoriek van Trump tijdens de verkiezingscampagne groeit het vermoeden dat Trump en zijn adviseurs weinig op hebben met communistisch China en veel meer sympathie koesteren voor het democratische en kapitalistische Taiwan.

Voor de in mei aangetreden president Tsai Ing-wen van de Democratisch Progressieve Partij was het telefoongesprek een doorbreking van het internationale, politieke isolement waarin Taiwan zich al decennia bevindt. Hoewel zij zich daarover nooit concreet heeft uitgelaten, zijn haar partij en haar grotendeels jonge aanhangers warm voorstander van het uitroepen van de onafhankelijkheid.

De grote vraag is nu of Trump haar in de komende jaren zal aanmoedigen om de huidige status quo te veranderen. Als hij – en daarover werd zaterdag en zondag druk gespeculeerd – een onafhankelijkheidsbeweging in Taiwan openlijk steunt, komt hij op ramkoers te liggen met China. Verslechtering van de Amerikaans-Chinese relaties kan gevolgen hebben voor de VN-sancties tegen Noord-Korea, voor de naleving van het klimaatverdrag en voor tal van economische en handelspolitieke kwesties.

Conservatieven in het Congres waren verrast door Trumps telefoontje, maar grepen de gelegenheid aan om voor een nieuwe China-politiek te pleiten. Senator Ted Cruz zei bijvoorbeeld: „Ik heb liever dat Donald Trump met Tsai praat dan met Raul Castro van Cuba of Hasan Rouhani in Iran. Dit is een vooruitgang.”

‘Trump nam gewoon telefoon op’

Maar Mike Pence, de aanstaande vicepresident, probeerde zondag uit te leggen dat Trump geen nieuw beleid beoogt. Trump had als „ruimhartige man” de telefoon opgenomen toen Tsai belde, zei hij in een tv-interview. „Het was een beleefdheidsgesprekje.” Maar deze uitleg maakt het incident nog pikanter. Trump lijkt buitenlandse politiek te beschouwen als een serie bilaterale relaties die geen invloed op elkaar hebben. Zoals een Witte Huis-medewerker tegen het tijdschrift The New Yorker zei: „Donald Trump weet niet wat hij allemaal niet weet.” Dat maakt hem kwetsbaar voor ideologen in zijn partij, die wel degelijk willen tornen aan de buitenlandse verhoudingen.

Tijdens een ontvangst vrijdag van Henry Kissinger in Beijing benadrukte de Chinese president Xi Jingping dat de Amerikaans-Chinese relaties op een kruispunt zijn aangekomen. China wacht, zo maakte Xi duidelijk, gespannen af welke richting de VS onder Trump zullen inslaan.

China zal nooit accepteren dat Taiwan met de steun van de VS de onafhankelijkheid uitroept en heeft bij wijze van voorzorg en waarschuwing permanent een groot aantal raketten op de Taiwanese hoofdstad Taipei gericht.

Sinds Tsai president is, wordt zij vrijwel dagelijks gewaarschuwd het niet in haar hoofd te halen de onafhankelijkheid uit te roepen. Om haar onder druk te zetten zijn de Chinese investeringen in Taiwan verlaagd en worden Chinese toeristen ontmoedigd daar op vakantie te gaan.