Afsplitsers raken spreektijd en geld kwijt

Tweede Kamer

Kamerleden die zich van hun fractie afsplitsen, krijgen nu nog „een schuif geld”. Dat gaat na de verkiezingen veranderen.

Afgesplitste Kamerleden zitten op de achterste rij: Monasch (ex-PvdA), Houwers (ex-VVD) en Öztürk (ex-PvdA). Foto Bart Maat/ANP

Vier jaar geleden kwamen er elf politieke partijen in de Tweede Kamer. Maar door afsplitsingen, scheidingen, weggestuurde Tweede Kamerleden en opstappers zijn het er nu zeventien.

Zeventien fracties met spreektijd én met financiële voorzieningen. Of een partij nu uit twintig parlementsleden bestaat of uit één. Of de partij nu meedeed aan de verkiezingen of tussentijds werd opgericht door Kamerleden die zich afsplitsten.

In de Tweede Kamer bestaat daar al langere tijd ongenoegen over. Woensdag zal een meerderheid van het parlement daarom instemmen met een wijziging van de vergaderregels, het Reglement van Orde. Naar verwachting zullen de acht afsplitsers (zes fracties) tegenstemmen.

Het voorstel is dat afgesplitste leden die nu als ‘groep’ in de Tweede Kamer zitten niet dezelfde rechten behouden als een ‘fractie’. De vergoeding per zetel (165.000 euro per jaar) komt voor hen grotendeels te vervallen, net als de toelage die fractievoorzitters krijgen. En de spreektijd van een groep wordt bij plenaire debatten de helft van de tijd van een fractie met hetzelfde aantal leden.

Doel is, vertelt Roelof Bisschop van de SGP, om de „aantrekkelijke kanten” – vooral de financiële – van het tussentijds afsplitsen, weg te halen: „Nu gaat er een schuif geld naar een afsplitst Kamerlid.” Bisschop zat de werkgroep voor die het voorstel tot aanpassing van het Reglement deed. Hij zegt: „Een Tweede Kamerlid dat zich afsplitst houdt basale voorzieningen als een telefoon, en een toegangspas en een medewerker.”

Dat laatste is op verzoek van D66, dat vond dat Tweede Kamerleden ongeacht grootte van de fractie of groep ondersteuning moesten houden. Het presidium, het dagelijks bestuur, is het daarmee eens: als een parlementslid vergadert, moet er bijvoorbeeld iemand zijn om op kantoor de telefoon te kunnen opnemen.

Verbieden afsplitsen stap te ver

Het voorstel had strenger gekund door afsplitsing helemaal te verbieden. Daarvoor pleitte 50Plus. Maar dan had de Grondwet aangepast moeten worden. Tweede Kamerleden hebben immers een individueel mandaat, ook al zijn ze via een kandidatenlijst gekozen. Bisschop: „We wilden niet sleutelen aan de constitutionele rechten van Kamerleden.”

De PvdA, die de meeste Tweede Kamerleden zag verdwijnen – Tunahan Kuzu en Selçuk Öztürk werden uit de fractie gezet, en Jacques Monasch stapte op – zal het voorstel steunen. PvdA’er Marit Maij noemt het „belangrijk dat afsplitsers er niet financieel gunstiger uit komen”. Ze wijst er verder op dat de spreektijden „nu uit het lood zijn geslagen”: „Bij de begroting had de VVD [met 40 Tweede Kamerleden] 400 minuten spreektijd, en de groep-Houwers 30 minuten.” Johan Houwers nam in 2015 tegen de zin van de VVD een opengevallen zetel in, en werd geroyeerd als partijlid.

De afsplitsers noemen het voorstel echter „een strafexpeditie”. Norbert Klein, voormalig 50Plusser, vreest dat er „A- en B-Kamerleden” zullen ontstaan. En dat zal, denkt hij, weerslag in andere vertegenwoordigingen vinden. „De Tweede Kamer heeft een voorbeeldfunctie: als Kamerleden vogelvrij worden verklaard, zullen er ongetwijfeld gemeenten zijn waar raadsleden ook hun voorzieningen kwijtraken.” Hij noemt het „een aantasting van de democratie”.

Maar volgens Roelof Bisschop wordt afsplitsing niet afgestraft, maar fractievorming beloond. „Dat dient het functioneren van het parlement.” En: „Er is maar één moment van fractievorming en dat is na de verkiezingen.” De nieuwe regels gelden pas voor afsplitsers tijdens een nieuwe kabinetsperiode.