Sinterklaasjournaal, de ontknoping

Recap seizoen 16, slot

De pakjes zijn gevonden, Sinterklaas is weer terug; tijd voor een ode aan de gekleurde piet

De Pieten mogen veranderen, maar veel blijft hetzelfde. Let bijvoorbeeld eens op de telefoon van Dieuwertje Blok: al zestien jaar een Ericsson Twintoon 10 uit 1986.

De Laatste Dag

Dat was een roerige laatste week in het Sinterklaasjournaal; met een magistraal slot.

Pakjespiet moest zich in de studio bij Dieuwertje Blok verantwoorden voor de chaos in de distributie. Het werd een doorzaaginterview à la Nieuwsuur waarin Pakjespiet werd geconfronteerd met slachtoffers die lege pakjes in hun schoen hadden gekregen. Pakjespiet trok zijn conclusies en nam ter plekke ontslag.

In overspannen toestand verliet hij het Pietenhuis. Hij vertrok in zijn Amerikaanse tourbus, met aan boord alle pakjes van Nederland. In het bos kwam hij ook nog vast te zitten in de modder. Gelukkig was daar Pietje Puk die op het Paard van Sinterklaas (en met de heldhaftige klaroenmuziek van ridderserie Floris) de bus opspoorde en terugsleepte.

Dan volgt de mooie finale. Voor het Pietenhuis, in de avondmist, komt Pietje Puk te paard op van rechts, met de bus achter zich aan slepend. Van links komen de andere pieten met lantaarns. De pakjes zijn net op tijd terug! En Sinterklaas is ook weer terecht. Die heeft een nieuw Pietenlied gecomponeerd, waarin de status van de nieuwe kleurenpieten wordt verstevigd: “Vergeet niet te zwaaien wanneer je hem ziet/ Die kleurige, kleurige, vrolijke piet.”

Met enige fantasie kun je in Pakjespiet een zelfportret zien van Ajé Boschhuizen, de veelgeplaagde baas van het Sinterklaasjournaal die het ook nooit goed kan doen, en die vorig jaar na een omstreden interview in AD ook in moeilijkheden kwam. Nu revancheert hij zich met een veelkleurige pietencast: zowel klassieke zwarte pieten als kleurige pieten (vooral de Picassopieten zien er goed uit) en roetpieten (minder mooi).

De tragiek is dat hij nog steeds niet iedereen tevreden stelt. De anti-pieters zien nog steeds de gehate blackface in het programma. En de Pietmenschen zien hun geliefde Zwarte Piet omringd door “nepppieten”.

Zo noemde althans Martin Bosma van pro-pietpartij PVV, de gekleurde pieten, maandag in een Kamerdebat over het Sinterklaasjournaal. Volgens hem “donderden” de kijkcijfers naar beneden, omdat de kijkers de “neppieten” niet zouden pikken. Staatssecretaris Sander Dekker (Media, VVD) had de juiste cijfers paraat, en hij pareerde: de kijkcijfers waren gelijk aan voorgaande jaren. En het Sinterklaasjournaal was het best bekeken NPO-programma online.

Feit is wel dat her en der in het land ontevreden burgers hun eigen Sinterklaasjournaal zijn gaan maken, te vinden op YouTube. Pro-pietprogramma De Week van PowNed wijdde er een item aan. Misschien is het Sinterklaasjournaal inderdaad zijn leidende rol in de sinterklaascultuur aan het verliezen. Geeft niets, een monocultuur is nergens goed voor. Juist de kleine, plaatselijke verschillen maken folklore interessant. Hopelijk zit iemand bij het Meertens Instituut klaar naast de videorecorder om het allemaal vast te leggen.

pimpampat-2

De Veertiende Dag

Sinterklaas lijkt ernstig afgeleid, vermoedelijk door het schrijven van een lied. Hij krijgt in ieder geval bezoek van de bariton Ernst Daniël Smid (“Oude Nachtegaal!”), die in het begin van dit seizoen het zeemanskoor dirigeerde.

De Pietenspotters hebben gezocht naar de pimpelpiet, de rietpiet en de rodepuntmutspiet (“Waar kunnen we de rodepuntmutspiet aan herkennen?”). Alles tevergeefs. Op de valreep spotten ze nog wel een kanariepiet.

Piet Pim, Piet Pam en Piet Pet (in wie oplettende kijkertjes de Ashton Brothers herkennen) zijn op zoek naar de verdwenen pakjes. In tegenstelling tot de “Mondriaanpieten” hebben deze pieten trouwens wat vrijere kleurenvormen. Ze doen enigszins denken aan de zelfportretten met camouflage die Andy Warhol vlak voor zijn dood maakte. Maar dat zijn nogal sombere werken. Een soort dodenmaskers. Dan lijken deze pieten toch meer op de vrolijke portretten van Karel Appel. Of Picasso natuurlijk. De Donald Duck noemt hem “Piet Kassa”.

pietenspotters

De Negende Dag

In het bos zijn pietenspotters gesignaleerd: liefhebbers die met verrekijker en camera het land in trekken om bijzondere pieten te spotten. “Het seizoen is zo voorbij. En dan zijn ze weer terug in het Zuiden.” Ze zijn vandaag op zoek naar de zeldzame groene bospiet. “Het is een fantastisch pietenjaar!” zegt een van de spotters. En inderdaad: nog nooit zagen we zo’n diverse, bloeiende pietenstand.

De pietenspotters zijn een geestig commentaar op alle volwassenen (zoals ik) die meekijken om te zien wat voor kleur de pieten dit jaar weer zullen hebben.

De bekende pietenspotter Herman Vuijsje zit overigens al een week op repliek te wachten. De socioloog schreef in NRC Handelsblad van 11 november een pleidooi voor Zwarte Piet. Hierin verwierp hij het idee dat in het Sinterklaasjournaal Zwarte Piet de knecht is en Sinterklaas de baas:

“Piet is immers niet alleen een lust voor het oog, hij is ook het knapste jongetje van de klas, dat steevast Sint uit de brand helpt als die zich weer eens in de nesten heeft gewerkt. Piet is intelligent, vindingrijk en koelbloedig. Sint is Bommel, Piet Tom Poes. Het enige verschil met die laatste is dat Piet ook nog geestig is”

Hm. Ik geloof dat meneer Vuijsje niet tot de oplettende kijkertjes behoort. In het Sinterklaasjournaal laten de kinderlijke pieten juist alles in het honderd lopen, en lost de intelligente, vindingrijke en koelbloedige Sinterklaas alles in een handomdraai weer op. Verder is niet Piet, maar Sint degene die geestig is. Om de pieten kun je lachen omdat ze domme dingen doen. Dat is wat anders dan geestig zijn. Het Sinterklaasjournaal bevat veel klassieke komedie-elementen. Piet is de domme august, maar dan anders geschminkt.

precisiestrooien

De Achtste Dag

Laten we niet vergeten dat het Sinterklaasjournaal ook wat mooie tradities aan het sinterklaasfeest heeft toegevoegd, zoals het precisiestrooien (oudste vindplaats: 2008). De pieten gooien dan pepernoten op de grond, die precies in de vorm van een letter neervallen.

De nieuwelingen worden vandaag ingewijd in die traditie. Pietje Puk kan het meteen goed. Lijstpiet (de Vantongerloopiet, zie de vorige recap) kan al een aardige O produceren. Pakjespiet bakt er niets van. In de Pakjeskamer is het ook een chaos, dankzij hem.

georges-van-tongerloo-studie-nr-iii

De Zevende Dag

Door het wanbeleid van Pakjespiet hebben mensen lege pakjes in hun schoen gekregen. Verder laat Sinterklaas het overschrijven van de verlanglijsten in het Grote Boek over aan twee pieten. Dat gaat natuurlijk mis.

Een van die pieten is trouwens weer een Mondriaanpiet. Althans, hij heeft kleurenvlakken op zijn gezicht, in oranje, warm geel, koningsblauw. Het lijkt niet op Mondriaan. Die hield zich aan de primaire kleuren. De kleuren van deze piet komen meer overeen met die van een andere kunstenaar van De Stijl: Georges Vantongerloo. We kunnen deze piet dus beter de Vantongerloopiet noemen.

De dwarse Vlaming Vantongerloo had een eigen kleurenleer bedacht, met als basis zeven regenboogkleuren, geïnspireerd door de muziek. Met zijn gezever over die kleurenleer dreef hij de andere kunstenaars tot wanhoop. Mondriaan schreef aan Theo van Doesburg: “Het is beroerd dat hij aan De Stijl is”.

kliederen-in-de-keuken

De Zesde Dag

Nu de pietwatchers langzaam afhaken, is Het Sinterklaasjournaal weer voor de kinderen. Dus lekker veel clownerie en slapstick deze keer: met pakjes smijten en kliederen in de keuken.

De Pakjespiet begint de rol van de vertrokken Hoofdpiet over te nemen, als de autoritaire, incompetente manager die territoriumstrijd heeft met de Huispiet.

Nu nog even wennen aan de blauwe baard van Hipsterpiet.

pakjespiet

De Vijfde Dag

Bennie van Gisteren is door Sinterklaas tot Pakjespiet benoemd. Dat is slecht nieuws, want in zijn vorige functie toonde hij zich een aalgladde ondernemer, die er niet voor terugdeinsde om ongevraagd het Pietenhuis te exploiteren en geld te vragen voor een “exclusieve meet-and-greet met Sinterklaas”. Ook wel eens leuk, een slechte piet.

Zijn natuurlijke tegenstander is de vrijgevochten meisjespiet Pietje Puk. Dit betekent dat er er twee kleurpieten bij de hoofdpersonages zijn gevoegd. Pietje Puk is wel schattig met haar leeuwensnuit. Maar die Pakjespiet heeft een soort kubistisch ruitjesmotief gekregen, blauw met oranje, waar je niet gelukkig van wordt. Zouden ze hiermee een Mondriaanpiet bedoelen? Laat Piet het niet horen.

kleurpieten

De Vierde Dag

Ja zeg. Nadat ze in Nederland zijn aangekomen, treffen Sinterklaas en zijn gevolg het Pietenhuis vol met bont gekleurde toeristenpoeten. Dat gaat zomaar niet, zou je denken. Dat wordt een confrontatie.

Maar Sinterklaas zegt alleen maar opgewekt: “Alle hulp is welkom”, en voegt de feestende toeristenpieten zonder slag of stoot toe aan het pietengilde. Sint: “Een piet is een piet is een piet is een piet.”

Let wel, dit zijn dus geen opgeleide pieten, maar amateurs die geld betalen aan pretparkuitbater Bennie van Gisteren om voor piet te spélen. Er is zelfs een hipsterpiet bij met een blauwe baard. Huispiet moet ze nog gaan tellen, maar het zou best kunnen dat zwarte pieten nu een minderheid vormen.

Een elegante manier om zwarte pieten, roetpieten, witte pieten én kleurpieten te mengen, in de hoop de angel uit de Zwarte Pietkwestie te halen. Een compromis. Nu nog een draagvlak.

Maar deze nieuwe stap in de pietenkwestie is een gevoelige slag voor het verhaal. Want zonder problemen heb je geen verhaal. Ter vergelijking: twee jaar geleden brak er muiterij uit onder de zwarte pieten toen de roetpieten erbij kwamen. Hoofdpiet sloeg Wildersiaanse taal uit, en de boze witte, zwart geschminkte mannen voeren terug naar Spanje.

Misschien proberen de journaalmakers met dit dramaloze drama tegemoet te komen aan een veel oudere klacht van meekijkende ouders: dat het Sinterklaasjournaal het te spannend maakt voor de gelovigen. Die konden inderdaad rustig gaan slapen.

sinterklaas-is-aangekomen

De Intocht

De intocht van Sinterklaas zaterdagmiddag in Maassluis gaat vooral over wat je NIET op tv ziet. Zorgvuldig zijn de nazi’s, anti-pieten, hakbijlpieten en ME’ers uit beeld gehouden. Dat is knap van de regie. En maar goed ook, want dit is voor de kinderen.

De vastgelopen stoomboot wordt vlot getrokken en komt op tijd aan. De enige averij is dat de witte piet (wanneer krijgt hij een naam?) zijn arm blesseert. “Een zwaaiarm” oordeelt verslaggever Jeroen Kramer.

Aardig is dat het journaal twee van de honderden aanwezige politieagenten naar het Pietenhuis stuurt, waar een van de agenten bekent: “Ik ben bang voor pieten”. Hij moet aan de hand worden meegenomen. Als de agenten eenmaal binnen zijn, worden ze snel ingelijfd bij de feestende toeristenpieten.

Vanavond de confrontatie tussen de zwarte- en roetpieten met de gekleurde toeristenpieten.

De Derde Dag

De stoomboot is vastgelopen. Wellespiet had te veel vracht meegenomen, namelijk de ingrediënten voor een taart voor Sinterklaas. Nu gebeurt er ieder jaar wel wat met die boot, maar dit keer valt op: het is zo stil aan boord. Je hebt slechts drie pieten in beeld: Huispiet, Wellespiet en de nog naamloze witte piet. Alledrie geen gangmakers. Als de boot vastloopt, wil je toch wat tumult horen. Waar is de paniek?

Nu blijkt eens te meer dat het Sinterklaasjournaal in mei een gevoelig verlies heeft geleden: het vertrek van de Hoofdpiet en Pietje Paniek. De belangrijkste slachtoffers in de pietenoorlog, die rondom het journaal woedt. Vaarwel Pietje Paniek! We zullen je angstaanvallen missen.

Wat de kleurenstrijd betreft zitten we nog in het voorspel: de toeristen die in het pietenhuis zitten, hebben zich laten schminken in de bontste kleurenpracht. Bennie van Gisteren van “Pretpark Pietenhuis” heeft ze een “meet-and-greet met Sinterklaas” beloofd. Dat wordt nog wat, als straks de echte pieten aankomen.

Lelijk eigenlijk, die kleurenpieten. Los van de hele pietenkwestie, moeten we toch vaststellen dat kleurenpieten en roetpieten esthetisch geen vooruitgang zijn. Okee, dat ene leeuwenpietje is wel schattig.

wellespiet

De Tweede Dag

Huispiet schrikt zich rot. En hij niet alleen: Wellespiet is plots veranderd in een roetpiet. De gemoedelijke piet, die al vijftien jaar aan boord is, verschijnt voor het eerst zonder schmink en zonder krullenpruik. Alleen met een paar roetvegen. Waardoor hij sprekend lijkt op acteur Dick van den Toorn. Nieuwe tijden breken aan.

Wellespiet wil een enorme taart bakken voor Sinterklaas, maar hij heeft zoveel ingrediënten meegenomen, dat de stoomboot te diep komt te liggen. Dieuwertje Blok trekt haar eerste bezorgde gezicht.

Ondertussen lopen in ‘Pretpark Pietenhuis’ de toeristen rond in pietenpakken. En er is een schmink-atelier, waar ze zich in alle kleuren en patronen kunnen laten beschilderen. “Zoveel mensen, zoveel wensen!” zegt uitbater Bennie van Gisteren. Uit alles blijkt dat hier een nieuw, bont pietengilde wordt geboren, dat keihard gaat botsen met het oude pietengilde, als dat zaterdag in Nederland aankomt en het Pietenhuis zal opeisen.

Het atelier doet denken aan de schminkmanie die menig kinderfeest opvrolijkt. Overal waar je gaat, zit een vrouw met een verfdoos klaar om de kinderen te veranderen in leeuwen, vlinders en terrorclowns. Leuk voor ze, maar de ouder schrobt zich ‘s avonds een ongeluk.

Een kleine meisjespiet probeert het huis in te komen, maar wordt er steeds uitgegooid. Oplettende kijkertjes herkennen in haar de Rommelpiet, die vorig jaar haar knuffel kwijt was. Toen was er kritiek omdat dit nieuwe personage toch weer als zwarte piet was geschminkt. Nu krijgt ze een nieuwe kans, onbeschilderd.

Foto NTR

In het eerste Sinterklaasjournaal van dit jaar verschenen meteen een witte- en een zwarte piet. Foto NTR

De Eerste Dag

Meestal houdt het Sinterklaasjournaal in de eerste aflevering zijn kruit nog droog, maar dit jaar komt het programma in de eerste minuten al met een stevig statement. De allereerste piet die in beeld verschijnt is wit. Wel met een donkere Lubbersschaduw op de kaak, maar toch: een ongeschminkte, witte piet.

De witte piet maakt met zijn gezichtsuitdrukking duidelijk een hekel te hebben aan het huizen binnendringen door de schoorsteen. Daarom is hij wit geworden. Hij heeft een magische steen (van vorig seizoen) die deuren kan openen. „Ik heb een ring en daarmee ga ik gewoon tik tik tik door de voordeur.”

Zo laat het dagelijkse tv-programma meteen zien dat het dit keer werk zal maken van het uiterlijk van Zwarte Piet. Dat is nodig want het Sinterklaasjournaal ligt al een paar jaar onder vuur wegens zijn polderende houding in het zwarte-pieten-debat. Omdat het programma beeldbepalend is voor de sinterklaasviering in Nederland, ligt iedere beweging onder een vergrootglas.

De kritiek werd nog pregnanter toen concurrent RTL onlangs Zwarte Piet rigoureus in de ban deed. Door het laveren van het Sinterklaasjournaal blijven voor- en tegenstanders van Zwarte Piet ontevreden. Terwijl de baas van het journaal juist alle partijen tegemoet wil komen.

De tweede piet die in beeld verschijnt, is dan ook een traditioneel donkerbruin geschminkte piet. Het is de Huispiet. Tevreden stelt Sinterklaas vast: „Zonder zijn piet, komt Sint niet. (Dat rijmt. Leuk hè.)”

Ook wat de lange verhaallijn betreft, zet het programma de vaart erin. Vooraf lekte uit dat dit seizoen zou gaan over een groep toeristenpieten die de reguliere pieten zouden assisteren, geschminkt in diverse kleuren – zelfs als Mondriaanpieten. En kijk: in de eerste aflevering verschijnen meteen twee touringcars bij het Pietenhuis. Normaal is dit het verblijf voor Sinterklaas en zijn pieten als ze in Nederland zijn. Maar nu blijkt ene Bennie van Gisteren het huis uit te baten als ‘Pretpark Pietenhuis’. Hij biedt ‘de hele pietenbeleving’ aan, alsmede ‘onbeperkt strooigoed eten.’

Een stevige kritiek op de verpretparkisering van Nederland ligt in het verschiet. Bovendien kan het Sinterklaasjournaal zo voortborduren op het dogma van 2014: Piet is een functie, je wordt niet als piet geboren. Piet kan dus iedere kleur hebben.

Als de jonge verslaggever Lex in beeld verschijnt, geeft dat een steekje pijn. Want dat was tot vorig jaar de plaats van Dolores Leeuwin. Zij vertrok in mei omdat ze als tegenstander van Zwarte Piet gewetensbezwaren kreeg. Ook Hoofdpiet (Erik van Muiswinkel) en Pietje Paniek (Jockem Myjer) vertrokken. Zullen ze worden vervangen of blijft hun vacature onvervuld?

Speel hier de Sinterklaasjournaal-bingo. Streep het begrip door als het langskomt. Kan gespeeld worden tot 5 december.

Sinterklaasjournaal (NTR) Iedere werkdag, NPO 3, 18.00u-18.10u.