NRC checkt: ‘In Spanje sterven er meer mensen door de kou dan in het verkeer’

Dit schreef de Belgische krant De Standaard op maandag 21 november 2016.

Foto AFP

De aanleiding

De 81-jarige Rosa Pitarch Vicente overlijdt in de nacht van 14 op 15 november in de Catalaanse plaats Reus nadat een omgevallen kaars haar slaapkamer in brand zette. Ze komt om in bittere armoede, de huur kon ze niet betalen. Ze was twee maanden afgesloten van gas en licht. Door haar tragische dood kwam ze symbool te staan voor de talloze Spanjaarden die hun energierekening niet kunnen betalen. „Meer dan zeven miljoen Spanjaarden zitten in de kou omdat ze óf afgesloten zijn óf zelf genoodzaakt zijn om op gas en elektriciteit te besparen”, schreef de Belgische krant De Standaard. En: „Precieze statistieken ontbreken, maar zeker is dat er meer Spanjaarden door de kou dan in het verkeer (1.126 in 2015) sterven.” We gaan checken of er meer Spanjaarden overlijden door de kou (wegens gebrek aan verwarming), dan er verkeersslachtoffers vallen.

Waar is het op gebaseerd?

De Standaard baseert zich op een artikel van 17 november in de Spaanse krant El País. Hierin concludeert de Vereniging voor Omgevingswetenschappen (ACA) – een club van wetenschappers en studenten die milieuproblemen tegen het licht houden – op basis van onderzoek dat er meer mensen sterven door de kou dan in het verkeer. Sinds 2012 doet de vereniging eens in de twee jaar onderzoek naar het tekort aan gas en licht onder Spanjaarden. Het laatste onderzoek – III Estudio Pobreza Energética genaamd – dateert uit april van dit jaar en is gebaseerd op cijfers van het Nationaal Instituut voor de Statistiek (INE) uit 2014.

Uit het onderzoek blijkt dat 5,1 miljoen Spanjaarden hun huis in de winter niet voldoende – minimaal 18 graden – kunnen verwarmen. Jaarlijks wordt circa een half miljoen mensen afgesloten van gas en licht.

En klopt het?

Het is lastig, zo niet onmogelijk, om het exacte aantal doden door de kou vast te stellen. En welk percentage daarvan te wijten is aan gebrek aan gas en licht, is nog moeilijker aantoonbaar.

De ACA doet wel een poging. Volgens hun onderzoek gaan er in de Spaanse winters gemiddeld zo’n 24.000 mensen meer dood dan in andere jaargetijden. Bij de meeste doden door de kou gaat het om al zieke kinderen en bejaarden met moeilijk te bestrijden infecties. De ACA gaat ervan uit dat 7.000 doden zijn toe te schrijven aan het gebrek aan gas en licht.

Hoe komen ze daar aan? De ACA hanteert een Europese standaard uit 2011 (OMS Braubach et al), een ingewikkelde rekenmethode die ervan uitgaat dat het aantal doden wegens gebrek aan verwarming tussen de 10 en 40 procent ligt. Dat is nog niet per individueel land onderzocht. In Spanje is de ACA uitgegaan van circa 30 procent. „Een beetje natte vingerwerk”, legt José Luis Lopez, die als coördinator bij de ACA werkt, uit. „Maar zelfs als we van het meest conservatieve percentage uitgaan dan kom je met 10 procent van 24.000 nog uit op een totaal van 2.400 doden.”

Conclusie

Er vallen in Spanje meer doden door de kou dan in het verkeer. Hoeveel van die doden precies toe te schrijven zijn aan gebrek aan gas en licht, is niet te zeggen. Maar zelfs volgens een heel conservatieve schatting zijn het er meer dan het aantal verkeersdoden. We beschouwen de uitspraak daarom als waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt