Opinie

    • Jannetje Koelewijn

Hoe Anne Green uit de dood herrees (1650)

Wat zal Anne Green zich ellendig gevoeld hebben toen ze uit de gevangenis naar de galg werd gebracht. Ze was ter dood veroordeeld voor een misdaad die ze niet begaan had, het ombrengen van haar pasgeboren baby. En hoe ze ook bleef volhouden dat ze onschuldig was, de beul legde het touw om haar nek en trok genadeloos de ladder onder haar vandaan. Oxford, 1650. Het valluik moest nog worden uitgevonden.

Ze had een half uur gehangen toen ze dood werd verklaard en in de kist werd gelegd die twee jonge artsen voor haar hadden klaargezet, Thomas Willis en William Petty. Ze hadden toestemming van koning Charles I om de lichamen van alle geëxecuteerde criminelen in en rond Oxford te ontleden. Nieuw in het Europa van vlak voor de Verlichting: anatomisch onderzoek. In Amsterdam sneed Nicolaes Tulp het lijk van Aris Kindt open en Rembrandt van Rijn maakte er een schilderij van.

Thomas Willis was de Dick Swaab van zijn tijd, want zijn belangstelling ging vooral uit naar wat zich onder de schedel bevond. Hij was de eerste die abnormaal gedrag bij mensen in verband bracht met veranderingen in de structuur van hun hersenen en zou daarmee de grondlegger worden van de neurowetenschap. Ik lees dit in Cognitive Neuroscience van de Amerikaanse hoogleraar Michael Gazzaniga en verbaas me erover hoe modern Willis al dacht in een tijd dat jonge vrouwen zonder pardon konden worden opgehangen omdat ze hun kind zouden hebben vermoord.

Met Anne Green had Willis enorm geluk, maar anders dan hij verwacht had. Toen hij wilde beginnen met de obductie, hoorde hij opeens gerochel uit de kist komen. Niet te geloven en toch waar: Anne Green leefde nog. Hij goot wat alcohol in haar mond en streek met een veer over haar keel, om haar te laten hoesten. Hij tapte anderhalve deciliter bloed af en wreef de wonden rond haar hals in met terpentine. De volgende ochtend was Anne Green weer bij de mensen en vroeg ze om een glas bier. Thomas Willis hield het allemaal precies bij en schreef er een artikel over.

Een hype. Er werden gravures in stripvorm verspreid – meisje dood aan de galg, meisje levend in de kist – en overal in Engeland werd het verhaal rondverteld. Van alle kanten kreeg Willis geld om meer onderzoek te doen – zo werkte het toen ook al. Anne Green werd de basis van zijn succes. En Anne Green zelf? De autoriteiten wilden haar eerst opnieuw laten ophangen, maar Willis wist haar vrij te pleiten. Was haar herrijzenis geen teken van Gods voorzienigheid geweest? Ze trouwde en kreeg nog drie levende kinderen.

Jannetje Koelewijn (j.koelewijn@nrc.nl) vervangt Jutta Chorus in de wisselcolumn met Tom-Jan Meeus.
    • Jannetje Koelewijn