Hij wil eruit stappen, met z’n hele gezin

Wie: Chris

Waar: rechtbank Utrecht

De kwestie: bedreigingen met de dood

De advocaat verklaart dat hij er wakker van lag; de officier noemt het een „bijzondere zaak” met veel angst en verdriet, „ook bij de verdachte”, voor wie ze respect uitspreekt omdat hij zo „open en eerlijk” zijn verhaal op de zitting deed. Waarna ze tegen Chris (38) een van de zwaarste maatregelen uit het wetboek vordert: tbs met dwangverpleging. En, omdat een maatregel zonder straf niet kan, acht weken cel.

Chris pleegde nooit eerder een strafbaar feit en was nooit gewelddadig. Ook niet in deze zaak. Toch zit hij al een half jaar in detentie. Iedereen is bang dat hij zijn vrouw zal vermoorden, om daarna met zijn kinderen uit het leven te stappen.

Meestal zijn bedreigingen een zaak voor de politierechter, die dat afdoet met een werkstraf, „of misschien een geldboete”, zegt de advocaat. Van zulke ik-maak-je-doodkwesties heeft hij er altijd wel een paar in zijn kast hangen.

Volgens de psycholoog en de psychiater heeft Chris een ernstige persoonlijkheidsstoornis. Hij is makkelijk krenkbaar, kan het pijnlijke feit van zijn mislukte huwelijk niet onder ogen zien. En wordt dan „overvallen en overspoeld”, waarna het schreeuwen en dreigen begint. Hij is dan „kortdurend psychotisch” en probeert zich met veel alcohol te stabiliseren. Chris zit „in zijn eigen werkelijkheid” waarin het alles of niets is. Óf hij is gelukkig bij zijn vrouw en twee jonge kinderen óf hij vermoordt ze allemaal, zichzelf incluis – dat is zijn beeld.

Pang, zjoef!

De deskundigen vinden Chris narcistisch, dwangmatig, ontoegankelijk en koppig. Hij is er niet van af te brengen dat zijn psychische klachten fysiek verklaarbaar en dus oplosbaar zijn, waarna hij weer de oude wordt en zijn ex hem weer een kans geeft. Zijn therapeuten slaagden er niet in zijn cirkelredenering te doorbreken.

Chris meent zelf dat hij aan een whiplashtrauma lijdt, na een val in het café, respectievelijk op de skipiste. Hij wil vooral geholpen worden aan de pijn ergens in het overgangsgebied van de nek naar het brein. Uitgebreid vertelt hij over de symptomen. „Pang”, zegt hij, en daarna „zjoef”, een val naar beneden. Duizeligheid, flauwte, zware pijn, een golf van doodsangst en verdoemenis – het is oorlog in z’n hoofd. Chris noemt het een uittreden uit zichzelf, een neurologische uitval als bij epilepsie, opgeroepen door schrik en teleurstelling, waarna hij buiten zinnen raakt en heel harde woorden gebruikt. De deskundigen diskwalificeren dit als een escape-redenering, een manier om de realiteit te ontgaan.

Chris neemt intussen zijn huwelijk zéér serieus. Scheiden is het „domste wat je kunt doen”. Het zou betekenen dat die negen jaar huwelijk voor niks zijn geweest. De rest van z’n leven is dan verpest. De gedachte dat zij met een ander verder zou gaan, kan hij niet aan. „Dat gaat lullige toestanden geven”, zegt hij. In het psychiatrisch onderzoek wordt hij kinderlijk genoemd: emotioneel tussen de 8 en de 12.

De gedachte dat zij met een ander verder zou gaan, kan hij niet aan

Die gedachte van „alles of niets” voelde hij „heel sterk”, erkent hij. Dat vaders „zover komen en er met hun gezin uit stappen, begrijp ik”. De rechter vraagt of hij daar ook toe in staat zou zijn. Nee, zegt hij, „daarvan ben ik zeker”. Tijdens zijn laatste aanval was hij naar haar toe gereden, maar toen hij haar zag, met de kleine op de arm, zakte de woede. Hij voelde zich meteen veilig en wilde „weer bij haar en de kinderen horen”.

Om zekerheid te krijgen, is Chris in een MRI-scanner onderzocht. Maar z’n hersenen bleken in orde. Geloven doet hij dat niet. Hij heeft om een vervolgonderzoek gevraagd.

Twee weken later veroordeelt de rechter Chris tot tbs met dwang, met een maximale termijn van vier jaar. De verklaring van de psychiater dat „de kans bestaat” dat Chris inderdaad zijn voornemen zal uitvoeren zolang zijn stoornis niet is behandeld, gaf de doorslag. Tbs met voorwaarden durft de rechtbank niet aan vanwege zijn heftige uitbarstingen. Omdat zijn bedreigingen louter verbaal waren, kan de tbs wettelijk niet langer dan vier jaar duren. De gevangenisstraf bepaalt de rechtbank op vier weken.