Column

Zeven verdiepingen schuursponzen

Columnist Rosanne Hertzberger hunkert naar de dag dat december gewoon weer hersenloos kopen en vreten is. “Dat was ooit ontzettend leuk namelijk.”

Het is december, dé koop- en vreetmaand. Ik weet niet hoe het met u zit, maar het voelt voor mij anders tegenwoordig. Het staat me tegen. Het is tegenwoordig nieuws als een jaar of maand NIET de warmste ooit gemeten is, we maken de wereld kapot, mijn zoon is 9 maanden, er moet iets veranderen. Ooit dacht ik dat dat soort consumenten-activisme hand in hand ging met socialisme. Groen was in mijn hoofd onlosmakelijk verbonden met links. Maar dat is achterhaald. Als een grote ramp zich voltrekt is het niet links of rechts om actie te ondernemen. Het is het enige verstandige, het enige fatsoenlijke.

Bent u de afgelopen tijd wel eens door een winkelstraat gewandeld? Gewoon, het Spui in Den Haag? De koopgoot? De Kalverstraat? Je loopt langs Vero Moda, Zara, H&M, C&A. Overal zie je diezelfde eindeloze rekken wegwerpkleding. De prijs is nog net niet direct aan de olieprijs gekoppeld. Het is mode als schuursponsjes, 7 kleuren in een zak voor maar één euro. En dan gaat een gemiddeld schuursponsje langer mee dan een gemiddeld H&M shirtje.

De Primark is trotse aanvoerder van de schuursponsmode. Deze week opende een nieuw filiaal aan het Damrak met zeven verdiepingen aan wegwerpbroeken, truien en schoenen. Bij de ingang staat een stapel mandjes klaar omdat de mensen er zoveel kopen dat ze het niet kunnen dragen. Het meeste kost namelijk maar 10 euro en wordt bijna zonder uitzondering in elkaar gezet in Rana Plaza-achtige fabrieken in Bangladesh-achtige landen. U weet wel, Rana Plaza was dat naaiatelier waar drie jaar geleden 1.137 mensen omkwamen toen het instortte. Dat waren mensen die honderd keer op een dag hetzelfde zoompje zaten dicht te naaien, waarna de buurvrouw honderd keer hetzelfde ritsje vastzette, en de buurvrouw daarnaast honderd keer hetzelfde knoopje erop bevestigde. 12 uur per dag, 6 dagen per week.

Als tegenreactie op de Primark opende op een steenworp afstand de kledingzaak ‘pre-Primark-markt’ zijn deuren. Daar gaat de klant wél met een goed gevoel vandaan. Maar wie in deze tweedehandswinkel iets koopt, realiseert zich dat dat goede gevoel ook meteen de belangrijkste bijdrage is. Het is echt hartstikke goed bedoeld, vol klanten en verkopers die het beste voor hebben met de wereld. Maar met dat soort initiatieven ga je de oorlog niet winnen. Dat weggooi-shirtje wordt nu niet één, maar twee keer gedragen.

Het is niet links of rechts om een bewuste consument te zijn. Maar de manier waarop is wel degelijk politiek gekleurd. Ik voel me in ieder geval niet thuis bij veel van de huidige initiatieven voor bewuste consumenten, die iets willen doen aan klimaat- en slavernijproblematiek. Het is vaak kruimelwerk, romantiek, kitsch. ‘Kromkommers’ en speelgoedautootjes van oude Coca-Cola blikjes. Vooral nuttig voor de karmapunten, en weinig écht ambitieus en structureel.

Ik ben bijvoorbeeld bijzonder weinig geïnteresseerd in winkels die betere werkomstandigheden in naaiateliers regelen. Het heeft in mijn ogen weinig zin om te steggelen over een paar centen extra loon, de aanwezigheid van een rookmelder, wel of geen vakbond. Ik wil dat helemaal niemand meer met zijn tengels aan mijn kleding hoeft te zitten. Die banen moeten gewoon weg. Er is niets mensonterender dan je dagelijks kapot werken in een klus die net zo goed, of beter, door een roestvrijstalen machine kan worden uitgevoerd. Er is niets romantisch aan handgemaakt. Net als in Europa zullen arbeiders in Zuidoost-Azië zichzelf ook opnieuw kunnen uitvinden. Wie weet wordt het ooit nuttig voor dat miljoenenleger van textielarbeiders om te investeren in een opleiding?

Ik ben ook bijzonder weinig geïnteresseerd in het dragen van afdankertjes, die tien jaar terug in de mode waren. Weet je wat echt zoden aan de dijk zet? Hoogrenderende biologische gentech-katoen, waardoor dezelfde hoeveelheid land meer katoen opbrengt, minder water nodig heeft en er minder gespoten hoeft te worden met vies spul. En weet u wat ook enorm zou helpen? Goede textielrecycletechnologie, die goed op te schalen is. Uiteindelijk moet de kleding van Primark gewoon voor 95 procent uit oude katoen of polyester worden gemaakt. De technologie is er nog niet en de naairobots zijn nog steeds bijzonder klunzig . Maar als er ergens een volautomatisch, van gerecycled materiaal genaaide kerstjurk te koop is, sta ik vooraan.

Het is zo ontzettend irritant om bewuste consument te zijn. Ik kan het iedereen afraden. Alles is politiek, alles heeft een diepere laag. Ik hunker naar de dag dat december gewoon weer hersenloos kopen en vreten is. Dat was ooit ontzettend leuk namelijk. Tot die dag koop ik gewoon even helemaal niets.

Rosanne Hertzberger is microbioloog.