Verlangen naar het CDA (van weleer)

De stemming in Denekamp

De samenleving waar Jan Terlouw op terugkeek, bestaat nog in Denekamp. Niet in de politiek misschien, wel in het dorp.

Kerststal op het Nicolaasplein, Denekamp. Onder: bedrijfsleider Tim Zweerink van restaurant De Hoogklimmer, genoemd naar een burgemeester. Foto’s Eric Brinkhorst

Dit was wat een vriendin uit Twente vertelde. Haar vader, uit een gelovig nest, had zo lang zij zich kon heugen op de PvdA gestemd. Maar voor de komende verkiezingen overweegt hij, gedesillusioneerd door de sociaal-democraten, op het CDA te stemmen. Hij reikte als het ware over zijn levenslange overtuiging heen, terug naar de wortels van zijn leven.

Daarom gingen we naar Noordoost-Twente. Daar regeerde het CDA in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw met stalinistische meerderheden. De confessionele middenpartij haalde in Weerselo bijna 80 procent van de stemmen. In Denekamp en Ootmarsum tussen de 65 en de 70 procent. De klappen kwamen vanaf de jaren negentig. In Dinkelland, de fusiegemeente van Ootmarsum, Weerselo en Denekamp, was het CDA bij de Kamerverkiezingen van 2012 de tweede partij achter de VVD, met maar 26,1 procent.

Op het Nicolaasplein in Denekamp staat een levensgrote Kerststal. Jozef en Maria, de drie koningen, herders en een handvol schapen. De kribbe is nog leeg. Jezus hangt aan het kruis tegen de kerkmuur. Voorbijgangers en fietsers passeren niet zonder even te blijven kijken.

Het terras van restaurant Oosth wordt duchtig gestofzuigd. De gemeente wil dit jaar niet betalen voor de grote kerstboom op het plein, daarom hebben de drie restaurants op het plein kerstboompjes met lichtsnoeren langs de gevel gezet. „De gemeente gooit zoveel mogelijk over de schutting bij de ondernemersvereniging”, zegt bedrijfsleider Tim Zweerink van restaurant De Hoogklimmer – genoemd naar de burgemeester die rond 1900 45 jaar lang het gemeentebestuur leidde.

Voor de kerststal staat gepensioneerde Harry, die naar familie in Australië wil zodra zijn vrouw is hersteld van haar knie-operatie. Hij begint meteen over het betoog dat oud-D66-leider Jan Terlouw woensdag in De Wereld Draait Door hield. „Die man zei het precies zoals ik het voelde. Die sprak over politiek zoals het hier vroeger was.”

0312ZAT_stemming3def

Het touwtje uit de brievenbus, het symbool dat Terlouw gaf van de vertrouwenssamenleving, is hier het achterom. „De deur achter was altijd los”, zegt Harry. „Als ik zaterdag ging dansen bleef hij tot midden in de nacht open.”

Achterom – veel mensen beginnen erover. Alleen: nu gaat de achterdeur om zes uur op slot. Moet wel, want ze horen vaker van inbraken. Grasmaaiers en elektrische fietsen die uit de schuur worden gehaald. Polen of Hongaren, denken de Denekampers, want: „Dat is iets wat wij niet kennen”, zegt een vrouw die haar rijst-met-krentenhond uitlaat.

Annet (31) legt haar zoon en dochter uit waarom de kribbe leeg is. Ze maakt zich zorgen om haar kinderen. „Is er straks nog wel gewoon werk voor gewone mensen?” Zij is secretaresse in een ziekenhuis en dat werk zal binnen een paar jaar overbodig zijn, denkt ze: „Mensen scannen nu al hun pasje voor een afspraak. Over een paar jaar bestaat mijn baan niet meer.”

Annet is opgegroeid in Denekamp, met het CDA. De laatste jaren stemde ze D66 of PvdA. Maar in maart wordt het weer CDA. „Dat geeft de kinderen meer grond onder de voeten”, zegt ze. „Een degelijke partij.”

Degelijk, dat horen we vaker. Meneer en mevrouw Saris stemden ook een paar jaar op andere partijen en trekken nu weer naar het CDA. „Het oude CDA”, zeggen ze, „past bij ons gevoel van solidariteit”. Supermarktchef Ben Brookhuis, die in het kwartiertje dat we hem in de Grotestraat spreken zeventien voorbijgangers groet, kreeg in zijn boerengezin het CDA „met de paplepel ingegoten”. Later koos hij vaker voor Lokaal Dinkelland. Nu wordt het toch weer CDA.

0312ZAT_stemming4def

Dat is niet zozeer vanwege het verkiezingsprogramma of om de lijsttrekker („Met Buma heb ik niet zoveel”), het is meer uit verlangen. Naar het CDA van weleer. Naar de waarden van het gezin als hoeksteen van de samenleving – en daar horen in een moderne tijd heus ook homoseksuele gezinnen bij. Naar de saamhorigheid, noaberschap, zoals ze het in Twente noemen.

Geliefde burgemeester

Wat scheelt er dan aan het nieuwe CDA, dat het in dertig jaar tijd in Twente vier keer zo klein is geworden? Dat heeft ook lokale oorzaken. Denekamp zit „niet goed in zijn politieke vel”, zoals de gepensioneerde kapster Alide Berst zegt. Wat Denekampers het CDA nog altijd kwalijk nemen, is dat ze in 2008 de geliefde burgemeester Frans Willeme tot opstappen hebben gedwongen. Een partijgenoot. „Ik weet nog steeds niet waarvoor dat nou was”, zegt mevrouw Nijboer. „Wat een verspilling van geld en tijd”, zegt Marga Bult, die destijds een enorme protestbijeenkomst organiseerde.

Daar komt een actuele crisis bij. De gemeente is in een paar weken tijd drie van de vijf wethouders kwijtgeraakt. CDA en Lokaal Dinkelland zijn in het college met elkaar en de oppositie slaags geraakt en nu zitten ze met de brokken. Onder toezicht van de provincie wordt geprobeerd een en ander te lijmen.

0312ZAT_stemming2def

Opvallend veel mensen beginnen over lokale politiek als je ze vraagt naar wat ze belangrijk vinden. Ze zijn betrokken, zegt Tim Zweerink. „De landelijke politiek staat verder af.” Hij mag graag naar het vragenuurtje in de Tweede Kamer kijken, maar begrijpt vaak niet eens waar ze over praten.

De lokale CDA-fractie, donderdagavond bijeen op het gemeentehuis, wijst op de laatste Kamerverkiezingen, waarbij streekgenoot Pieter Omtzigt in Overijssel meer stemmen kreeg dan Buma. Voor maart gaan ze weer campagne voeren voor streekgenoten. „Een stem voor Buma, is een stem op de Randstad”, zeggen ze. Een conservatieve katholiek als partijleider, schat fractievoorzitter Jos Jogems, dat zou het CDA zomaar vijf zetels extra opleveren.

    • Bas Blokker
    • Jutta Chorus